Home Thijs Lijster: Banksy

Thijs Lijster: Banksy

Door Thijs Lijster op 22 oktober 2018

Thijs Lijster: Banksy
Cover van 11-2018
11-2018 Filosofie magazine Lees het magazine

Het was groot nieuws afgelopen maand: een kunstwerk van de Britse kunstenaar Banksy dat door veilinghuis Sotheby’s in Londen verkocht werd, begon zichzelf seconden nadat het definitieve bod van 1,2 miljoen euro gevallen was te vernietigen. De verbijsterde aanwezigen zagen hoe het doek achter de lijst vandaan zakte en in lange repen uiteenviel. In een filmpje dat kort na de stunt verspreid werd, was te zien hoe de kunstenaar, wiens ware identiteit tot op heden onbekend is, tijden terug een op afstand bedienbare papierversnipperaar in de lijst had gemonteerd.

Banksy’s stunt staat niet op zichzelf. Zowel musea als privécollecties zijn tegenwoordig gevuld met kunstwerken die nooit bedoeld waren om de tand des tijds te doorstaan. Kunstenaars verzetten zich al zeker een eeuw tegen musealisering en commodificatie (in de vorm van verzamelen en handel) door eenmalig, vluchtig of vergankelijk werk te maken. Voor body artists, zoals de Franse kunstenares Orlan, is het eigen lichaam het medium, terwijl de Ess-kunst van Daniel Spoerri zo lang houdbaar is als haar ingrediënten. Of wat te denken van street art, waar Banksy zelf groot mee is geworden, of land art, zoals de beroemde Spiral Jetty van Robert Smithson? Dergelijke werken maken niet alleen tentoonstelling in het museum of kunsthandel moeilijk, maar ze bekritiseren ook de notie van ‘eeuwige schoonheid’ zelf. Ze zetten de bijl in het principe dat sinds de Oudheid gold: ars longa, vita brevis – de kunst is lang, het leven is kort.

We’ve been Banksied’, zei de directeur van Sotheby’s. De vraag is echter of die uitdrukking negatief bedoeld was: volgens kenners is het vernielde doek dankzij de mediagenieke stunt van de kunstenaar alleen maar meer waard geworden. En zo moet telkens de zelfvernietigende kracht van de kunst het afleggen tegen de macht van de markt. Zelfs de meest vergankelijke werken kunnen op een of andere manier geconserveerd en dus ook verhandeld worden (en soms werkt de kritische kunstenaar daar trouwens maar al te graag aan mee). Eenmaal succesvol is de kunstenaar als koning Midas: alles wat hij aanraakt verandert in goud. Zoals bekend begon Midas echter zijn gave te vervloeken zodra hij merkte dat ook al het voedsel dat hij aanraakte in goud veranderde, en zelfs zijn dochter toen hij haar omhelsde. Zo vergaat het ook de kunstenaar: de gouden hand tast de levenskracht van zijn kunst aan, en net zo wanhopig als Midas zoekt hij naar manieren om zijn toverkracht ongedaan te maken.

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Dit artikel op Filosofie.nl is alleen toegankelijk voor abonnees. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste verhalen over filosofie. Steun ons door lid te worden voor maar €4,99 per maand. Log in om als abonnee direct verder te kunnen lezen of sluit een abonnement af.

Relevante berichten

Weekendlijstje Europa
Weekendlijstje Europa
Politiek

Weekendlijstje Europa

Vorige week stemden Europese regeringsleiders in met het kandidaat-lidmaatschap van Oekraïne en Moldavië. Onder druk van crises zoals de oorlog in Oekraïne, klimaatverandering of de Covid-pandemie kiest Europa vaak voor verdere Europese uitbreiding, samenwerking en integratie. Wat betekent dit voor de Europese identiteit en de rol van Europa in de wereld? In dit weekendlijstje vindt u vijf filosofische artikelen over Europa.

Lees meer
Weekendlijstje Spijt
Weekendlijstje Spijt

Weekendlijstje Spijt

Bij zijn bezoek aan Congo op 8 juni betuigde de Belgische koning Filip spijt voor de Belgische wandaden tijdens de koloniale overheersing. Hoewel officiële excuses ontbraken, werd deze spijtbetuiging geprezen als een stap in de goede richting. Maar kun je wel excuses maken voor iets wat je zelf niet gedaan hebt? Wat betekent spijt hebben eigenlijk en waar dient het voor? In dit weekendlijstje vindt u vijf artikelen over spijt.

Lees meer
Kunstmatige intelligentie
Kunstmatige intelligentie
Bewustzijn

Een zelfbewuste computer is onze favoriete nachtmerrie

Een softwareontwikkelaar van Google veroorzaakte een media-storm door te stellen dat zijn werkgever gebruikmaakt van een zelfbewuste chatbot. Maar is dat wel mogelijk? En wat betekent het dat we computers ontwikkelen die ons kunnen doen geloven dat ze bewust zijn?

Lees meer
Woede
Woede

Weekendlijstje: Woede

Een groep woedende boeren trok afgelopen week naar het huis van minister Van der Wal om hun onvrede te uiten over de nieuwe stikstofmaatregelen van het kabinet. Hoewel er in de maatschappij begrip lijkt te bestaan voor de boosheid bij boeren, klinkt er ook kritiek op de manier waarop zij deze boosheid uiten. Wat is woede, hoe gaan er mee om en kunnen we het positief inzetten? Daarover meer in dit weekendlijstje.  

Lees meer