Home Sacraal

Sacraal

Door Alicja Gescinska op 26 februari 2021

Sacraal
Cover van 03-2021
03-2021 Filosofie magazine Lees het magazine

Dit artikel krijgt u van ons cadeau

Wilt u onbeperkt toegang tot de artikelen op Filosofie.nl? U bent al abonnee vanaf €4,99 per maand. Sluit hier een abonnement af en u heeft direct toegang.

In de reacties op de bestorming van het Capitool in Washington trok een veelvuldig gebezigd woordje mijn aandacht. Zowel Republikeinen als Democraten hadden het over een ‘desacralisatie’. Ook Joe Biden veroordeelde het geweld herhaaldelijk in die termen. En in zijn inaugurale rede sprak Biden tot driemaal toe over iets sacraals.

Nu rollen religieuze termen sowieso vlot over Amerikaanse tongen. Een God bless you hier; een praise the lord daar. Je hoeft als Amerikaan niet eens te geloven om die woorden geloofwaardig uit te spreken. Bij ons lijkt het ondenkbaar. Zelfs na inname van geestverruimende, hallucinogene middelen zou ik het me niet kunnen voorstellen: Mark Rutte die de bevolking zegent en over het sacrale van een stemming in de Tweede Kamer begint.

Nochtans is het geloof in iets sacraals van belang, ook in een seculiere samenleving. Leszek Kołakowski sprak ooit van ‘de wraak van het sacrale’. In een wereld waarin religie steeds meer naar de periferie van het bestaan geduwd wordt, blijft het sacrale centraal staan.

Maar wanneer noemen we iets ‘sacraal’? Eind negentiende en begin twintigste eeuw gingen antropologen, sociologen, filosofen en psychologen meer systematisch op zoek naar de betekenis van het sacrale. Emile Durkheim en Mircea Eliade schreven er misschien wel hun belangrijkste werken over. Daarnaast figureert het sacrale prominent in het werk van Rudolf Otto, Max Scheler en Karl Jaspers.
Vaak heeft het sacrale een expliciet religieuze betekenis – denk aan de sacrale versus de seculiere cantates van Bach. Maar het sacrale kan ook een seculiere betekenis hebben. Zo kunnen de grondwet en de politieke instituties een sacraal tintje krijgen. Ook grafschennis– het gebrek aan eerbied voor de doden – heeft iets desacraliserends. Daarvoor hoef je niet in een hiernamaals te geloven. En zo ook heeft kinderlijke onschuld iets buitengewoon sacraals. Wie een kind schaadt, ontneemt de wereld iets van een transcendente puurheid. Het sacrale is datgene wat ongeschonden moet blijven. In de modderpoel die het leven is, is het sacrale een zeldzame zuiverheid.

De eerbied daarvoor is om twee redenen belangrijk. Het sacrale is sociale lijm. Door overgangsriten, specifieke gebeurtenissen en dagen als sacraal te bezien groeit de maatschappelijke verbondenheid. Het zijn gedeelde ijkpunten. Daarnaast helpt het sacrale om ons op het morele pad te houden. Als God dood is, is alles geoorloofd, beweerde Dostojevski ooit. Maar we leven in een wereld waarin God allang dood is volgens velen, en toch zien we dat de mens daardoor niet verwordt tot moreel monster. Omdat de mens blijft geloven dat er aan bepaalde gebruiken, normen en waarden niet te tornen valt. Pas als het sacrale dood is, is alles geoorloofd.

Relevante berichten

Weekendlijstje Europa
Weekendlijstje Europa
Politiek

Weekendlijstje Europa

Vorige week stemden Europese regeringsleiders in met het kandidaat-lidmaatschap van Oekraïne en Moldavië. Onder druk van crises zoals de oorlog in Oekraïne, klimaatverandering of de Covid-pandemie kiest Europa vaak voor verdere Europese uitbreiding, samenwerking en integratie. Wat betekent dit voor de Europese identiteit en de rol van Europa in de wereld? In dit weekendlijstje vindt u vijf filosofische artikelen over Europa.

Lees meer
Weekendlijstje Spijt
Weekendlijstje Spijt

Weekendlijstje Spijt

Bij zijn bezoek aan Congo op 8 juni betuigde de Belgische koning Filip spijt voor de Belgische wandaden tijdens de koloniale overheersing. Hoewel officiële excuses ontbraken, werd deze spijtbetuiging geprezen als een stap in de goede richting. Maar kun je wel excuses maken voor iets wat je zelf niet gedaan hebt? Wat betekent spijt hebben eigenlijk en waar dient het voor? In dit weekendlijstje vindt u vijf artikelen over spijt.

Lees meer
Kunstmatige intelligentie
Kunstmatige intelligentie
Bewustzijn

Een zelfbewuste computer is onze favoriete nachtmerrie

Een softwareontwikkelaar van Google veroorzaakte een media-storm door te stellen dat zijn werkgever gebruikmaakt van een zelfbewuste chatbot. Maar is dat wel mogelijk? En wat betekent het dat we computers ontwikkelen die ons kunnen doen geloven dat ze bewust zijn?

Lees meer
Woede
Woede

Weekendlijstje: Woede

Een groep woedende boeren trok afgelopen week naar het huis van minister Van der Wal om hun onvrede te uiten over de nieuwe stikstofmaatregelen van het kabinet. Hoewel er in de maatschappij begrip lijkt te bestaan voor de boosheid bij boeren, klinkt er ook kritiek op de manier waarop zij deze boosheid uiten. Wat is woede, hoe gaan er mee om en kunnen we het positief inzetten? Daarover meer in dit weekendlijstje.  

Lees meer