Home Het moment dat Micha Wertheim leerde kritisch naar kunst kijken

Het moment dat Micha Wertheim leerde kritisch naar kunst kijken

Door Carolien van Welij op 24 oktober 2019

Het moment dat Micha Wertheim leerde kritisch naar kunst kijken
Cover van 11-2019
11-2019 Filosofie magazine Lees het magazine

Micha Wertheim (47) is cabaretier, publicist en radiomaker.

Vanaf mijn dertiende knipte ik reproducties van schilderijen uit folders van tentoonstellingen. De hele muur van mijn kamer had ik volgeplakt. Een vriend van mijn ouders had dat gezien en gaf me Ways of Seeing van de Engelse schrijver en kunst-historicus John Berger. Dat boek inspireerde mij om cultuur- en wetenschapsstudies te studeren. Dat ik de juiste keuze had gemaakt wist ik toen we Het kunstwerk in het tijdperk van zijn technische reproduceerbaarheid van Walter Benjamin lazen. Die tekst was de inspiratie van Berger geweest en maakte grote indruk op mij – een opwindende manier om kritisch naar kunst en de wereld te kijken.

Benjamin schreef het essay aan de vooravond van de Tweede Wereldoorlog. Massamedia waren nieuw en fascisten wisten daar handig gebruik van te maken. Vragen over de maatschappelijke aspecten van een kunstwerk werden heel relevant – en dat zijn ze nog steeds. Wat is het verschil tussen kunst en amusement? Amusement wil je het gevoel geven dat je als groep gelukkig kunt zijn. Kunst troost door te zeggen dat dat gevoel van gemeenschappelijkheid een illusie is. Amusement drijft de massa in handen van totalitaire denkers. Kunst kan volgens Benjamin de massa helpen kritisch te blijven.

Amusement is niet vrijblijvend. Mensen zijn bereid te lachen om een grap die anderen marginaliseert. “Wij zijn goed – zij zijn stom.” Hoe kun je dat voorkomen? Ik denk door voortdurend te laten merken dat je als maker zelf ook mislukt bent, en door het publiek ongemak te laten voelen. Een kunstwerk moet vragen oproepen en mag niet eenduidig zijn. Ook niet als die eenduidigheid goed bedoeld is.

Benjamin gaf mij het gereedschap om op een politieke manier naar kunst te kijken, zonder kunst te politiseren. En als onafhankelijke, niet aan een instelling of genre verbonden denker was hij een voorbeeld van wat ik wilde worden.’

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Dit artikel op Filosofie.nl is alleen toegankelijk voor abonnees. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste verhalen over filosofie. Steun ons door lid te worden voor maar €4,99 per maand. Log in om als abonnee direct verder te kunnen lezen of sluit een abonnement af.

Relevante berichten

Een kerk voor het vrije woord
Een kerk voor het vrije woord

Een kerk voor het vrije woord

De Balie opende vorige week zijn deuren als gebedshuis, op grond van een heilig geloof in democratie, de rechtsstaat en de heilzame, bindende werking van cultuur. Waarom zou een cultuur- en debatcentrum zich anno 2022 geen seculiere kerk mogen noemen? We vroegen het Balie-directeur Yoeri Albrecht en Denker des Vaderlands Paul van Tongeren.

Lees meer
chronische ziekte
chronische ziekte

Waarom het begrip ‘chronische ziekte’ niet vanzelfsprekend is

Het aantal mensen met een chronische ziekte in Nederland stijgt, stellen onderzoekers. Sanneke de Haan, bijzonder hoogleraar psychiatrie en filosofie aan de Erasmus Universiteit Rotterdam, laat zien waarom het begrip ‘chronische ziekte’ niet zo vanzelfsprekend is als het lijkt.

Lees meer
Bertrand Russell over ‘het probleem van China’
Bertrand Russell over ‘het probleem van China’
Niet-westerse filosofie

Bertrand Russell over ‘het probleem van China’

Toen de Britse filosoof Bertrand Russell een jaar lesgaf in China, raakte hij diep onder de indruk van het land. Vooral het vermogen van de bevolking om gelukkig te zijn raakte hem. Wel maakte hij zich zorgen over de groeiende invloed van het Westen. Is het China gelukt om zijn eigenheid ten opzichte van het Westen te bewaren?

Lees meer
Weekendlijstje: Beginnen, presteren en jezelf leren kennen.
Weekendlijstje: Beginnen, presteren en jezelf leren kennen.

Weekendlijstje: Beginnen, presteren en jezelf leren kennen.

S10 staat dit weekend in de finale van het Eurovisie Songfestival. Tijdens een interview bij Matthijs gaat door vertelt ze dat ze zichzelf toestemming heeft gegeven om haar dromen na te jagen en dit avontuur aan te gaan. Het resultaat: meer zelfinzicht en een bijzondere prestatie. Dit weekend een lijstje over durven beginnen, presteren, en jezelf leren kennen.

Lees meer