Home Gekkies

Gekkies

Door René ten Bos op 22 januari 2021

Gekkies
Cover van 02-2021
02-2021 Filosofie magazine Lees het magazine

Dit artikel krijgt u van ons cadeau

Wilt u onbeperkt toegang tot de artikelen op Filosofie.nl? U bent al abonnee vanaf €4,99 per maand. Sluit hier een abonnement af en u heeft direct toegang.

De Europese gemeenschap wil een einde maken aan de verspreiding van nepnieuws en andere boodschappen die het gezonde verstand van de burgers ondermijnen. Dit past bij allerlei andere geluiden die je hoort in de media. Zichzelf fatsoenlijk noemende kranten als NRC Handelsblad en de Volkskrant willen het volk weer eerlijk informeren en de feiten brengen, zodat hun lezers weten wat fictie is en wat niet.

Ik hoorde op de radio twee journalisten zeggen dat we afscheid moeten nemen van de nuance. Journalistiek moet aangeven wat waar en onwaar is. Ze haastten zich erbij te verklaren dat dit weliswaar niet helemaal paste bij de professionele mores van de beroepsgroep, maar oog in oog met het grote gevaar van nepnieuws moeten we de zorgen over complexiteit en onzekerheid even terzijde schuiven. Het lijkt er op alsof de journalisten van onze kwaliteitskranten René Descartes weer hebben omarmd: de wereld moet helder en onderscheiden voor het voetlicht worden gebracht. Een veldtocht tegen verwarring en vertroebeling – lees: desinformatie – is aangezegd.

Enger dan desinformatie is de nieuwe waarheidselite

Eurocommissaris Vera Jourova presenteerde op 3 december jongstleden een zogenoemd Actieplan voor Democratie, dat onder meer als doel heeft ‘het pluriforme medialandschap’ in Europa te verstevigen en ‘de mediawijsheid van de burgers’ te verbeteren. Als de algehele informatiechaos die het gevolg is van het trumpisme, trollenfabrieken en technologiegiganten iets duidelijk heeft gemaakt, dan is het wel dat ‘de democratie’, aldus Jourova, ‘geen vanzelfsprekendheid is’. Ze werd alom toegejuicht, met name door de liberalen. Ooit waren deze mensen nog voor de meerstemmigheid die kenmerkend is voor de democratie en maakten ze zich niet zoveel zorgen over allerlei gekkies die het niet met hen eens zijn. Maar in tijden van crisis zijn ze bang geworden. Nu zijn liberalen mensen die denken dat iedereen die het niet met hen eens is verward en vertroebeld is.

Jourova voelde natuurlijk wel nattigheid. Ze wilde er nadrukkelijk voor waken dat er ‘een ministerie van de waarheid’ komt. Niettemin verdenk ik haar ervan zoiets als een patent op de waarheid te willen. Er tekent zich iets af dat ik nog veel enger vind dan alle desinformatie: een soort nieuwe waarheidselite die als absolute getuige instaat voor heldere en onderscheiden informatie, ook als dergelijke informatie er niet is. Ik hoop dat mensen zelf mogen bepalen in welke werkelijkheid ze leven en wat ze geloofwaardig vinden. De verlichtingsfilosoof Hermann Samuel Reimarus (1694-1768) schreef vlak voordat hij stierf: ‘Geloofwaardig is een getuigenis wanneer deze het door de waarheid ervan waard is op de plaats van onze eigen ervaring te worden gezet.’ In een democratie mogen we mensen die ervaring niet afnemen.

Relevante berichten

Weekendlijstje Spijt
Weekendlijstje Spijt

Weekendlijstje Spijt

Bij zijn bezoek aan Congo op 8 juni betuigde de Belgische koning Filip spijt voor de Belgische wandaden tijdens de koloniale overheersing. Hoewel officiële excuses ontbraken, werd deze spijtbetuiging geprezen als een stap in de goede richting. Maar kun je wel excuses maken voor iets wat je zelf niet gedaan hebt? Wat betekent spijt hebben eigenlijk en waar dient het voor? In dit weekendlijstje vindt u vijf artikelen over spijt.

Lees meer
Kunstmatige intelligentie
Kunstmatige intelligentie
Bewustzijn

Een zelfbewuste computer is onze favoriete nachtmerrie

Een softwareontwikkelaar van Google veroorzaakte een media-storm door te stellen dat zijn werkgever gebruikmaakt van een zelfbewuste chatbot. Maar is dat wel mogelijk? En wat betekent het dat we computers ontwikkelen die ons kunnen doen geloven dat ze bewust zijn?

Lees meer
Woede
Woede

Weekendlijstje: Woede

Een groep woedende boeren trok afgelopen week naar het huis van minister Van der Wal om hun onvrede te uiten over de nieuwe stikstofmaatregelen van het kabinet. Hoewel er in de maatschappij begrip lijkt te bestaan voor de boosheid bij boeren, klinkt er ook kritiek op de manier waarop zij deze boosheid uiten. Wat is woede, hoe gaan er mee om en kunnen we het positief inzetten? Daarover meer in dit weekendlijstje.  

Lees meer
Verbeelding
Verbeelding

Weekendlijstje verbeelding

Kinderen fantaseren de wonderlijkste verhalen bij elkaar. Als volwassenen raken we die kinderlijke fantasie vaak een beetje uit kwijt. Zonde, want we kunnen veel leren van onze eigen verbeelding. Dit weekend een lijstje over fantasie en verbeelding.

Lees meer