Home Taal Geen woorden
Taal

Geen woorden

Door Coen Simon op 30 april 2021

Geen woorden
Cover van 05-2021
05-2021 Filosofie magazine Lees het magazine

Dit artikel krijgt u van ons cadeau

Wilt u onbeperkt toegang tot de artikelen op Filosofie.nl? U bent al abonnee vanaf €4,99 per maand. Sluit hier een abonnement af en u heeft direct toegang.

Als mijn vader, die ooit huisarts was, mij vroeg wat voor een pijn ik voelde als ik met een dikke enkel of een pijnlijke knie thuiskwam, dan kon ik kiezen uit bijvoorbeeld ‘kloppend’, ‘stekend’, ‘scherp’, ‘dreunend’, of ‘branderig’. Natuurlijk correspondeerde geen enkel woord exact met de pijn, maar hij wist vervolgens wel wat ‘ie moest doen. Had hij daarmee rechtstreeks toegang gekregen tot mijn privé-beleving? Nee, het is eerder zo dat hij míj toegang gaf tot mijn pijnbeleving. Ik kreeg woorden voor een gevoel.

We zeggen van groot leed of immens geluk dat er geen woorden voor zijn, maar klein leed en meevallertjes zijn echt niet gemakkelijker onder woorden te brengen. Er staat bij muizenissen gewoon zo weinig op het spel dat we er geen acht op slaan dat alle woorden altijd maar een beetje halfslachtig verwijzen. En dit geldt echt niet alleen voor ons gevoelsleven. Alsof het woord ‘stoel’ iets te maken heeft met het ding waarop ik nu zit. Sterker nog: als woorden helemaal niet tekortschieten dan zouden het geen woorden zijn, maar de dingen zelf. Woorden krijgen betekenis, omdat ze tekortschieten. Ze hebben de werkelijkheid buiten zichzelf nodig om te verwijzen.

Mijn vader heeft de ziekte van Alzheimer. Het is niet altijd duidelijk wat er in hem omgaat. Wel weet ik dat hij vaak op zijn best is als hij zich weer arts waant. Met het vocabulaire uit de spreekkamer krijgt zijn stuurloze binnenwereld blijkbaar betekenis.

‘In plaats van gevoel meten kunnen we ons beter taalgevoel aanmeten’

Nu we al meer dan een jaar allemaal vooral zijn aangewezen op onze binnenwereld merken we hoe schraal het taalgebruik kan zijn om gemoedstoestanden mee aan te duiden. Zelfs de hartekreet van Jet Bussemaker, voorzitter van de Raad van Volksgezondheid en Samenleving, raakte gesmoord in een droge slogan. ‘We zouden niet alleen een R-waarde, de reproductiewaarde van de verspreiding van het virus moeten hebben, maar eigenlijk ook een R-waarde om te meten hoe het met ons mentale welzijn gaat.’

Ik ben er van overtuigd dat ze het beter bedoelt dan dit. Maar in plaats van gevoel te kunnen meten, zouden we ons beter meer taalgevoel kunnen aanmeten. Hoe rijker de taal, hoe rijker een binnenwereld. Maar het blijft behelpen. Zal bijvoorbeeld de vraag of iemands leven voltooid is, ooit kunnen worden beantwoord? Of moeten we blij zijn dat daar geen woorden voor zijn?

Relevante berichten

‘Doorbreek hokjesdenken: leer je eigen vooroordelen inschatten’
‘Doorbreek hokjesdenken: leer je eigen vooroordelen inschatten’
Taal
Voor leden

‘Doorbreek hokjesdenken: leer je eigen vooroordelen inschatten’

Dilara Bilgiç, schrijver en misschien wel de jongste filosoof van Nederland, heeft een missie: zich ontworstelen aan het hokjesdenken. En daarvoor moet je eerst een streep zetten door alle labels die we op mensen plakken.

Lees meer
Hoofdredacteur Coen Simon: ‘Taal zegt niets, maar doet iets’
Hoofdredacteur Coen Simon: ‘Taal zegt niets, maar doet iets’
Taal

Hoofdredacteur Coen Simon: ‘Taal zegt niets, maar doet iets’

Iets meer dan dertig jaar geleden schreef ik met potlood mijn eerste krabbel in de kantlijn van een filosofisch werk. ‘Prachtig’ noteerde ik achter stelling 2.0232 in de Tractatus Logico-Philosophicus van Ludwig Wittgenstein. De stelling, nog in de vertaling van Willem Frederik Hermans, was een van die raadselachtige zinnen die… Read More

Lees meer
Wat woke betekent
Wat woke betekent
Taal
Voor leden

Wat woke betekent

U bedoelde het zo goed, en toch trapt u op woke tenen. Het zou al helpen als u weet wat ‘woke’ betekent. Filosoof, dichter en vertaler Bas Belleman wil met een verklarende woordenlijst het vuur niet verder opstoken. ‘Woke is een instrument om te denken.’ Beeld Nanne Meulendijks Dit stuk… Read More

Lees meer
Bo Tarenskeen: ‘Ik laat Wittgenstein niet over de klimaatcrisis praten’
Bo Tarenskeen: ‘Ik laat Wittgenstein niet over de klimaatcrisis praten’
Taal

Bo Tarenskeen: ‘Ik laat Wittgenstein niet over de klimaatcrisis praten’

Wittgensteins Tractatus reisde met acteur Bo Tarenskeen mee van de ene opleiding naar de andere, zoals Wittgenstein zelf zijn Tolstoj meedroeg door de loopgraven. Nu is er een elfdelige voorstelling over de illustere Oostenrijkse filosoof. ‘Ik spreek dóór hem in deze tijd.’ Beeld Merlijn Doomernik Probeer je een voorstelling te maken… Read More

Lees meer