Home De verborgen zwakte van de gulden regel

De verborgen zwakte van de gulden regel

Door Thomas Janssen op 17 juni 2016

‘Wat gij niet wilt dat u geschiedt, doe dat ook een ander niet’, is de populaire variant van wat bekend staat als de gulden regel. Van Jezus tot Mohammed en van Kant tot Mill, deze morele regel vormt de basis van menig ethisch systeem. Toch blijken er wel een paar haken en ogen aan dit idee te zitten.

De kracht van de gulden regel zit hem ongetwijfeld in zijn simpelheid. Als ik het vervelend vind wanneer iemand mij slaat, dan is het toch logisch dat andere mensen het ook vervelend vinden als ik hun sla? Conclusie: we moeten elkaar niet slaan. Wat een heerlijke eenvoud! Even een middagje alle dingen bedenken die ik vervelend vind en voilà: een waterdicht moreel systeem.

Zo eenvoudig is het natuurlijk niet. Stel dat u een masochist tegenkomt op straat. Hij slaat u in het gezicht, met de hoop dat u hem terugslaat. De masochist houdt zich keurig aan de gulden regel, maar toch keuren weinig van ons dit gedrag waarschijnlijk goed. Maar als we de regel specificeren om dit soort situaties te voorkomen, dan verliest die de kracht van zijn eenvoud. Jammer maar helaas dus voor de gulden regel?

Niet als het aan de Duitse filosoof Immanuel Kant ligt. Hij erkent de onnauwkeurigheid van de regel, maar meent dat die opgelost kan worden door de wetten van de logica. Het resultaat is zijn categorische imperatief: ‘Handel uitsluitend volgens een stelregel waarvan je tegelijkertijd zou willen dat hij een universele wet wordt.’ Dus zelfs als de masochist het fijn vindt om klappen te krijgen, moet hij inzien dat als iedereen elkaar continu zou slaan de gevolgen uiteindelijk zelfdestructief zijn. Niemand zou meer bij elkaar in de buurt willen komen en samenwerking zou volledig verdwijnen. Bepaald gedrag dat je zelf wel zou willen, kan verboden worden op rationele argumenten.

Of Kant daadwerkelijk de gulden regel heeft gered, kunt u samen met vijftig andere belangrijke ideeën lezen in het boek 50 inzichten: stromingen en ideeën.

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Dit artikel op Filosofie.nl is alleen toegankelijk voor abonnees. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste verhalen over filosofie. Steun ons door lid te worden voor maar €4,99 per maand. Log in om als abonnee direct verder te kunnen lezen of sluit een abonnement af.

Relevante berichten

Een kerk voor het vrije woord
Een kerk voor het vrije woord

Een kerk voor het vrije woord

De Balie opende vorige week zijn deuren als gebedshuis, op grond van een heilig geloof in democratie, de rechtsstaat en de heilzame, bindende werking van cultuur. Waarom zou een cultuur- en debatcentrum zich anno 2022 geen seculiere kerk mogen noemen? We vroegen het Balie-directeur Yoeri Albrecht en Denker des Vaderlands Paul van Tongeren.

Lees meer
Weekendlijstje: Geheimen
Weekendlijstje: Geheimen

Weekendlijstje: Geheimen

Deze week werd duidelijk dat premier Rutte jarenlang eigenhandig sms’jes van zijn oude Nokia verwijderde. De premier heeft naar eigen zeggen “nooit bewust” belangrijke zaken verborgen, maar de oppositie ziet een patroon van het achterhouden van informatie. Naar aanleiding van het sms-debat, dit weekend een lijstje over geheimen.

Lees meer
Bertrand Russell over ‘het probleem van China’
Bertrand Russell over ‘het probleem van China’
Niet-westerse filosofie

Bertrand Russell over ‘het probleem van China’

Toen de Britse filosoof Bertrand Russell een jaar lesgaf in China, raakte hij diep onder de indruk van het land. Vooral het vermogen van de bevolking om gelukkig te zijn raakte hem. Wel maakte hij zich zorgen over de groeiende invloed van het Westen. Is het China gelukt om zijn eigenheid ten opzichte van het Westen te bewaren?

Lees meer
Weekendlijstje: Beginnen, presteren en jezelf leren kennen.
Weekendlijstje: Beginnen, presteren en jezelf leren kennen.

Weekendlijstje: Beginnen, presteren en jezelf leren kennen.

S10 staat dit weekend in de finale van het Eurovisie Songfestival. Tijdens een interview bij Matthijs gaat door vertelt ze dat ze zichzelf toestemming heeft gegeven om haar dromen na te jagen en dit avontuur aan te gaan. Het resultaat: meer zelfinzicht en een bijzondere prestatie. Dit weekend een lijstje over durven beginnen, presteren, en jezelf leren kennen.

Lees meer