Home Bert Keizer: Zwart gat?

Bert Keizer: Zwart gat?

Door Bert Keizer op 29 maart 2017

Cover van 04-2017
04-2017 Filosofie magazine Lees het magazine

In de NRC-wetenschapsbijlage van 4 maart stond een plaatje met als onderschrift: ‘Computersimulatie van een enorm zwart gat van 17 miljard zonmassa’s, en omgeven door sterren.’ Het is eigenlijk een nietszeggend plaatje, want in plaats van 17 miljard zonmassa’s zie je een (inderdaad zwart) gat, met daaromheen een groot aantal gekleurde vlekjes van wisselend formaat. In het bijbehorende artikel wordt de vraag gesteld of de krantenlezer die wiskundig bij de vierkantsvergelijking is blijven hangen eigenlijk nog een kans heeft om iets te begrijpen van ideeën over het heelal. Kan iemand nog iets voorstelbaars afleiden uit snaren – gavitrons – Higgs-deeltjes – zwaartekrachtlenzen etc.? Nee natuurlijk. 

Hoe zit dit precies? Als het zo onvoorstelbaar is, hoe kwamen wetenschappers er dan op? We stuiten hier op het verschil tussen wat Wilfrid Sellars het manifest image en het scientific image noemde. Ons manifeste wereldbeeld bestaat uit auto’s, verkiezingen, huizen, pennen, depressies,  smartphones etc. Ons wetenschappelijke wereldbeeld bestaat uit elektromagnetische golven, mitochondriën, nucleotiden etc. Het vreemde is dat we die manifeste wereld kunnen beïnvloeden door de wetenschappelijke wereld. Al die dingen die we niet zomaar kunnen waarnemen (moleculen en elektromagnetische golven bijvoorbeeld) zijn onmisbaar om smartphones, vliegtuigen, kankermedicijnen, krantenpapier etc. te maken. 

Dieren hebben alleen een manifeste wereld. Een hond kan wel vermoeden dat er een bak met hondenbrokken onder het vloerkleed zit, maar niet dat er onder vloerkleed en hondenbrokken zoiets als moleculen zit. Hoe dat zo gekomen is, dat wij in staat zijn het vloerkleed (geestelijk) op te tillen om te zien wat eronder zit, en de hond niet, is tot nog toe een onbeantwoorde vraag. De Amerikaanse filosoof Alvin Plantinga heeft hier wel een antwoord op. Volgens hem heeft God ervoor gezorgd dat we onder de manifeste wereld (die we delen met de dieren) toegang hadden tot de wetenschappelijke wereld van moleculen etc. God regelde deze ontzagwekkende congruentie tussen onze geest en de diepere wereld om ons heen. Dat God hier iets te zoeken heeft komt door het gratuite aspect van deze diepere kennis. We hebben deze kennis immers niet nodig om te overleven. Nou hebben we ons in de afgelopen 150 of 350 jaar langzaam losgemaakt uit de goddelijke omhelzing, en dat gaan we niet terugdraaien. Dus blijven we zitten met de onbegrijpelijkheid van ons wetenschappelijke begrijpen. Waarbij het manifeste heelal zeer ongemakkelijk stemt (Pascal, o die Leegte!), terwijl de meesten van ons geen touw kunnen vastknopen aan het wetenschappelijke heelal.

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Dit artikel op Filosofie.nl is alleen toegankelijk voor abonnees. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste verhalen over filosofie. Steun ons door lid te worden voor maar €4,99 per maand. Log in om als abonnee direct verder te kunnen lezen of sluit een abonnement af.

Relevante berichten

Een kerk voor het vrije woord
Een kerk voor het vrije woord

Een kerk voor het vrije woord

De Balie opende vorige week zijn deuren als gebedshuis, op grond van een heilig geloof in democratie, de rechtsstaat en de heilzame, bindende werking van cultuur. Waarom zou een cultuur- en debatcentrum zich anno 2022 geen seculiere kerk mogen noemen? We vroegen het Balie-directeur Yoeri Albrecht en Denker des Vaderlands Paul van Tongeren.

Lees meer
Weekendlijstje: Geheimen
Weekendlijstje: Geheimen

Weekendlijstje: Geheimen

Deze week werd duidelijk dat premier Rutte jarenlang eigenhandig sms’jes van zijn oude Nokia verwijderde. De premier heeft naar eigen zeggen “nooit bewust” belangrijke zaken verborgen, maar de oppositie ziet een patroon van het achterhouden van informatie. Naar aanleiding van het sms-debat, dit weekend een lijstje over geheimen.

Lees meer
Bertrand Russell over ‘het probleem van China’
Bertrand Russell over ‘het probleem van China’
Niet-westerse filosofie

Bertrand Russell over ‘het probleem van China’

Toen de Britse filosoof Bertrand Russell een jaar lesgaf in China, raakte hij diep onder de indruk van het land. Vooral het vermogen van de bevolking om gelukkig te zijn raakte hem. Wel maakte hij zich zorgen over de groeiende invloed van het Westen. Is het China gelukt om zijn eigenheid ten opzichte van het Westen te bewaren?

Lees meer
Weekendlijstje: Beginnen, presteren en jezelf leren kennen.
Weekendlijstje: Beginnen, presteren en jezelf leren kennen.

Weekendlijstje: Beginnen, presteren en jezelf leren kennen.

S10 staat dit weekend in de finale van het Eurovisie Songfestival. Tijdens een interview bij Matthijs gaat door vertelt ze dat ze zichzelf toestemming heeft gegeven om haar dromen na te jagen en dit avontuur aan te gaan. Het resultaat: meer zelfinzicht en een bijzondere prestatie. Dit weekend een lijstje over durven beginnen, presteren, en jezelf leren kennen.

Lees meer