Home Aan tafel

Aan tafel

Door Coen Simon op 20 augustus 2021

Aan tafel
Cover van 09-2021
09-2021 Filosofie magazine Lees het magazine

Dit artikel krijgt u van ons cadeau

Wilt u onbeperkt toegang tot de artikelen op Filosofie.nl? U bent al abonnee vanaf €4,99 per maand. Sluit hier een abonnement af en u heeft direct toegang.

Zoals alles volgens Oscar Wilde om seks zou draaien behalve seks zelf (‘dat draait om macht’), zo draait volgens mij minstens zoveel om eten behalve eten zelf, want dat draait om gezelligheid. En dat is eigenlijk best wonderlijk, schreef de Duitse filosoof Georg Simmel (1858-1918), vooral bekend van zijn Filosofie van het geld (nog zoiets waar alles om lijkt te draaien – behalve geld zelf natuurlijk, dat draait om geluk).

Er is geen extremer ‘voorbeeld van egoïsme’ dan eten en drinken, meent Simmel. ‘Wat ik denk kan ik anderen meedelen; wat ik zie kan ik anderen laten zien; wat ik vertel kunnen honderden horen – maar wat de enkeling eet, kan een ander onder geen enkele omstandigheid eten.’ Zo paradoxaal is het. Eten bindt, want we delen de behoefte, maar in die behoefte keren we ons juist ook af van de ander.

De maaltijd is een gezellige oplossing voor de eenzame paradox. Door de exclusieve zelfzuchtigheid van eten te koppelen aan de regelmaat van samenkomst, verkrijgt de maaltijd zijn ongekende socialiserende kracht, ‘waardoor over het hoofd wordt gezien dat men niet echt “hetzelfde”, maar ieder zijn eigen exclusieve portie eet en drinkt’.

Toen ik uit huis ging kreeg ik, net als mijn broer en zussen, een multomapje van mijn moeder om recepten in te verzamelen. Om ons op weg te helpen had zij alvast een paar handgeschreven velletjes in de ringband geklikt. Zo werd onze Indische afkomst doorgegeven. Smoorkip, sajoer bajem, sambal goreng tempeh, saté babi, het stond er allemaal in (‘kwak nu de gesneden stukjes vlees in de marinade en laat het een nachtje in de koelkast staan’). Maar hoe precies ook beschreven, iedereen maakt het een beetje anders.

Filosoof en hoogleraar antropologie Annemarie Mol (1958) geeft met haar recent verschenen Eating in Theory een verrassende wending aan de vermeende zelfzuchtigheid van het menselijk eten. Ze wijst erop dat eten ten onrechte over het hoofd is gezien als kennisbron. Doordat het primaat van de waarneming bij zien en luisteren ligt, is ons niet opgevallen dat eten soms veel dichter bij de waarheid komt. ‘De manier waarop je de wereld als eter kent, is niet die van een buitenstaander. Ik transformeer de appel en word tegelijkertijd door die appel getransformeerd. Hier gaan kennen en veranderen samen.’

We zouden dus ook kunnen zeggen dat alles draait om de waarheid, behalve waarheid zelf, dat draait om zelfbehoud.

Relevante berichten

Weekendlijstje Spijt
Weekendlijstje Spijt

Weekendlijstje Spijt

Bij zijn bezoek aan Congo op 8 juni betuigde de Belgische koning Filip spijt voor de Belgische wandaden tijdens de koloniale overheersing. Hoewel officiële excuses ontbraken, werd deze spijtbetuiging geprezen als een stap in de goede richting. Maar kun je wel excuses maken voor iets wat je zelf niet gedaan hebt? Wat betekent spijt hebben eigenlijk en waar dient het voor? In dit weekendlijstje vindt u vijf artikelen over spijt.

Lees meer
Kunstmatige intelligentie
Kunstmatige intelligentie
Bewustzijn

Een zelfbewuste computer is onze favoriete nachtmerrie

Een softwareontwikkelaar van Google veroorzaakte een media-storm door te stellen dat zijn werkgever gebruikmaakt van een zelfbewuste chatbot. Maar is dat wel mogelijk? En wat betekent het dat we computers ontwikkelen die ons kunnen doen geloven dat ze bewust zijn?

Lees meer
Woede
Woede

Weekendlijstje: Woede

Een groep woedende boeren trok afgelopen week naar het huis van minister Van der Wal om hun onvrede te uiten over de nieuwe stikstofmaatregelen van het kabinet. Hoewel er in de maatschappij begrip lijkt te bestaan voor de boosheid bij boeren, klinkt er ook kritiek op de manier waarop zij deze boosheid uiten. Wat is woede, hoe gaan er mee om en kunnen we het positief inzetten? Daarover meer in dit weekendlijstje.  

Lees meer
Verbeelding
Verbeelding

Weekendlijstje verbeelding

Kinderen fantaseren de wonderlijkste verhalen bij elkaar. Als volwassenen raken we die kinderlijke fantasie vaak een beetje uit kwijt. Zonde, want we kunnen veel leren van onze eigen verbeelding. Dit weekend een lijstje over fantasie en verbeelding.

Lees meer