Tijdens mijn forensentochtje van Amsterdam naar de binnenstad van Utrecht kom ik doorgaans drie mensen tegen die bedelen, soms een muzikant met een pet en een of twee mensen die lege blikjes uit prullenbakken vissen. Sommigen hebben een vaste stek en bedelen om geld. De muzikant geef ik weleens wat kleingeld, de anderen niet. Ongemakkelijk vind ik het wel en het ingeburgerde excuus – ‘Dat gaat op aan drank of drugs’ – te gemakkelijk. Zou je meer moeten doen om mensen die bedelen te helpen?
Ja
Een ethische stroming waarbij je te rade kunt gaan, is de gevolgenethiek. De Australische filosoof Peter Singer heeft een principe geformuleerd dat flinke aanhang heeft verworven: ‘Als het in onze macht ligt om iets slechts te voorkomen, zonder dat we daarbij iets van gelijkwaardig moreel belang hoeven op te offeren, dat zouden we dat, moreel gezien, moeten doen.’ Geld heeft afnemend marginaal nut: naarmate je er meer van hebt, vermindert de voldoening die je er per euro uithaalt. Of er een paar euro’s meer of minder in mijn portemonnee zitten zal ik zelf niet merken. Voor iemand die op straat leeft, kunnen diezelfde euro’s helpen bij het tegengaan van honger of het vinden van een slaapplaats. Als ik hun leed met een klein offer kan verminderen, dan is het mijn morele plicht dat te doen.
Nee
Uit Singers ‘offerprincipe’ volgt geen verplichting om geld te geven aan mensen die bedelen. Dat mijn kleine donatie zal helpen om iets slechts te voorkomen is geen gegeven. Uitgesloten is het niet, maar het belang van die paar euro’s moet niet worden overdreven. Geld geven aan armlastigen kun je misschien beter begrijpen als een bijdrage aan iets goeds dan als het voorkomen van iets slechts. Veel ethici erkennen dat er een plicht bestaat tot weldoen, maar stellen ook dat die plicht op verschillende manieren kan worden vervuld. In plaats van geld uitdelen kan ik ook een vriendelijk praatje maken, soep scheppen of doneren aan de daklozenopvang. Of misschien richt ik me wel op heel andere vormen van weldoen. Het helpen van mensen die bedelen is niet verkeerd, maar geen morele verplichting.
