Home Weekendlijstje: levende filosofen

Weekendlijstje: levende filosofen

Door Tim Miechels op 08 mei 2020

Weekendlijstje: levende filosofen

Dit artikel krijgt u van ons cadeau

Wilt u onbeperkt toegang tot de artikelen op Filosofie.nl? U bent al abonnee vanaf €4,99 per maand. Sluit hier een abonnement af en u heeft direct toegang.

Plato, Descartes, Hegel: veel bekende filosofen leven al heel lang niet meer. Toch wordt er ook vandaag de dag nog volop gefilosofeerd. Een weekendlijstje met vijf beroemde, nog levende filosofen.

Jürgen Habermas

De Duitse filosoof Jürgen Habermas is een van de bekendste vertegenwoordigers van de Frankfurter Schule. Deze stroming is kritisch op verlichtingsdenken en beschrijft de Verlichting als een gefaald project. Met haar nadruk op rationaliteit en de overheersing van de natuur, draagt de Verlichting bovendien de kiemen in zich van de totalitaire regimes van het begin van de twintigste eeuw.

Habermas zelf staat vooral bekend om zijn communicatieve handelingstheorie. Volgens deze theorie doet iedere talige uitdrukking een driedubbele geldigheidsaanspraak: dat mijn uitspraak waar is, dat de norm in mijn uitspraak juist is en dat ik als spreker waarachtig ben. Deze geldigheidsaanspraken kunnen door een ander bekritiseerd worden, met consensus als uiteindelijk doel. Op deze manier komt Habermas tot een communicatieve opvatting van rationaliteit.

Lees hier waarom we volgens Habermas behoefte hebben aan een controversieel en polariserend debat.

Daniel Dennett

Daniel Dennett is als cognitiefilosoof geïnteresseerd in het begrijpen van het mentale domein. Hierbij keert hij zich tegen collegafilosoof Paul Churchland, die meent dat we onze alledaagse beschrijvingen van mentale toestanden zouden moeten herformuleren in neurowetenschappelijke termen. Volgens Churchland zouden we in plaats van ‘ik ben boos’ ‘neuron x gaat af’ moeten zeggen.

Daartegenover verdedigt Dennett het belang van het intentionele standpunt. Hierin beschouwen we de ander als individu dat net zoals wij bepaalde dingen wil bereiken en vermijden. Hoewel dit neurowetenschappelijk misschien niet helemaal accuraat is, is deze alledaagse houding verrassend nauwkeurig als we het gedrag van de ander proberen te begrijpen.

Lees hier waarom Dennet zoveel houdt van filosoferen over het mentale.

Martha Nussbaum

Martha Nussbaum is een van de meest invloedrijke politieke denkers uit de Verenigde Staten. Samen met Amartya Sen ontwikkelde ze de capability approach. Deze theorie stelt dat het beleid van de overheid gericht moet zijn op het ontwikkelen van vermogens. Op deze manier bekeken betekent armoede niet zozeer een gebrek aan materiële goederen, maar een gebrek aan mogelijkheden om je te ontwikkelen.

Daarnaast staat Nussbaum bekend om haar ideeën over onderwijs. Ze constateert dat de geesteswetenschappen steeds meer onder druk komen te staan, terwijl vakken als economie aan populariteit winnen. Economisch denken biedt volgens Nussbaum echter alleen kortetermijn oplossingen. Wanneer we het belang van vakken als filosofie niet meer inzien, zijn de gevolgen mogelijk desastreus.

Lees hier meer over waarom het onderwijs volgens Nussbaum in een diepe crisis verkeert.

Slavoj Žižek

‘Het denkbeest uit Ljubljana.’ Zo wordt de Sloveense filosoof Slavoj Žižek ook wel genoemd. De denker staat vooral bekend om zijn kritische cultuuranalyses. Hiervoor maakt hij onder meer gebruik van de psychoanalyse van Jacques Lacan, de dialectische filosofie van Hegel en de politieke filosofie van Karl Marx.

Zijn oeuvre kenmerkt zich door een enorme verscheidenheid aan verrassende onderwerpen. Zo beschrijft hij hoe de lachband de autonomie van de televisiekijker afneemt, door van tevoren te bepalen wanneer er gelachen moet worden. Daarnaast schreef hij binnen een korte tijd een filosofisch werk over de impact van de coronacrisis. Het boek verschijnt binnenkort in Nederlandse vertaling onder de titel: Pandemie – Hoe corona de wereld verandert.

Lees hier waarom corona volgens Žižek een einde maakt aan America first-politiek.

Francis Fukuyama

Voor Francis Fukuyama is Hegel een belangrijke inspiratiebron. De Japans-Amerikaanse filosoof knoopt met name aan bij de gedachte van Hegel dat de geschiedenis ten einde is. Dat betekent niet dat er überhaupt niets meer gebeurt, maar dat er geen significante ontwikkelingen meer plaatsvinden. Na de val van de Berlijnse muur en het einde van de Koude Oorlog is de ontwikkeling in de menselijke geschiedenis volgens Fukuyama tot een einde gekomen.

Fukuyama baseert deze gedachte op het feit, dat er na de val van het communisme geen alternatief meer bestond voor de liberale democratie. Onze staatsinrichting heeft daarmee haar uiteindelijke vorm aangenomen. Ondemocratische regimes zoals in Noord-Korea bestaan weliswaar nog wel, maar het is volgens Fukuyama een kwestie van tijd voor deze ook plaatsmaken voor democratieën.

Lees hier waarom Fukuyama blijft geloven in de liberale democratie.

Relevante berichten

Een kerk voor het vrije woord
Een kerk voor het vrije woord

Een kerk voor het vrije woord

De Balie opende vorige week zijn deuren als gebedshuis, op grond van een heilig geloof in democratie, de rechtsstaat en de heilzame, bindende werking van cultuur. Waarom zou een cultuur- en debatcentrum zich anno 2022 geen seculiere kerk mogen noemen? We vroegen het Balie-directeur Yoeri Albrecht en Denker des Vaderlands Paul van Tongeren.

Lees meer
Weekendlijstje: Geheimen
Weekendlijstje: Geheimen

Weekendlijstje: Geheimen

Deze week werd duidelijk dat premier Rutte jarenlang eigenhandig sms’jes van zijn oude Nokia verwijderde. De premier heeft naar eigen zeggen “nooit bewust” belangrijke zaken verborgen, maar de oppositie ziet een patroon van het achterhouden van informatie. Naar aanleiding van het sms-debat, dit weekend een lijstje over geheimen.

Lees meer
Bertrand Russell over ‘het probleem van China’
Bertrand Russell over ‘het probleem van China’
Niet-westerse filosofie

Bertrand Russell over ‘het probleem van China’

Toen de Britse filosoof Bertrand Russell een jaar lesgaf in China, raakte hij diep onder de indruk van het land. Vooral het vermogen van de bevolking om gelukkig te zijn raakte hem. Wel maakte hij zich zorgen over de groeiende invloed van het Westen. Is het China gelukt om zijn eigenheid ten opzichte van het Westen te bewaren?

Lees meer
Weekendlijstje: Beginnen, presteren en jezelf leren kennen.
Weekendlijstje: Beginnen, presteren en jezelf leren kennen.

Weekendlijstje: Beginnen, presteren en jezelf leren kennen.

S10 staat dit weekend in de finale van het Eurovisie Songfestival. Tijdens een interview bij Matthijs gaat door vertelt ze dat ze zichzelf toestemming heeft gegeven om haar dromen na te jagen en dit avontuur aan te gaan. Het resultaat: meer zelfinzicht en een bijzondere prestatie. Dit weekend een lijstje over durven beginnen, presteren, en jezelf leren kennen.

Lees meer