Home Kunst Van stelen een kunstvorm maken
Kunst

Van stelen een kunstvorm maken

Door Claudia Galgau op 29 januari 2019

Van stelen een kunstvorm maken
Cover van 02-2019
02-2019 Filosofie magazine Lees het magazine

Hoe kun je succesvol protesteren? Kunstenaarscollectief YoMango – ‘ik steel’ in het Spaans – protesteert door van stelen een kunstvorm te maken.


Beeld: YoMango

A User’s Guide to (Demanding) the Impossible is een klein en roze boekje dat twintig rebelse kunstinterventies omschrijft, voor iedereen die zich afvraagt hoe een succesvol protest eruitziet. Het Londense kunstcollectief Minor Compositions schreef en printte de pocketgids in slechts drie dagen, om het cynisme en de moedeloosheid te bestrijden tijdens de protesten tegen de Engelse overheidsbezuinigingen uit 2010.

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Dit artikel op Filosofie.nl is alleen toegankelijk voor abonnees. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste verhalen over filosofie. Steun ons door lid te worden voor maar €4,99 per maand. Log in om als abonnee direct verder te kunnen lezen of sluit een abonnement af.

Een van de meest opmerkelijke voorbeelden van die kunstinterventies is afkomstig van de Spaanse kunstenaarsgroep YoMango, die naar de Mango-winkelketen is vernoemd en in het Spaans ‘ik steel’ betekent. Als protest tegen onrechtvaardige productiewijzen en inkomensverschillen, maakten ze van stelen een kunstvorm. Zo organiseerden ze in een aantal Carrefour-supermarkten een YoMango-Tango, waarbij feestelijk geklede activisten spontaan de tango begonnen te dansen en tijdens elke dip een champagnefles van de rekken pakten en meenamen uit de winkel. De performance werd uitgevoerd op 20 december 2002, precies een jaar nadat er tijdens protesten tegen de economische crisis in Argentinië vijftig doden waren gevallen. De volgende dag bracht YoMango de gestolen flessen champagne naar de lobby van de bank die verantwoordelijk was voor de Argentijnse crisis, en hield daar een feestelijke champagnebrunch. ‘De standaardrituelen voor protest zijn saai en makkelijk te beheersen’, staat er in de pocketgids. ‘Maar protesteren is simpelweg de moed hebben om jezelf te laten doen wat je geneigd bent te doen.’

Toch vinden veel mensen ‘simpelweg doen wat je geneigd bent te doen’ geen makkelijke opdracht. Volgens de Amerikaanse filosoof Susan Neiman komt dit door de manier waarop we ons als volwassenen denken te moeten gedragen. In haar boek Waarom zou je volwassen worden? vertelt ze hoe het neoliberalisme ons ervan heeft overtuigd dat het leven na de jeugd alleen maar bergafwaarts kan gaan. We hebben daardoor weinig verwachtingen van het volwassen leven en nemen genoegen met een goedbetaalde maar betekenisloze baan, en met speeltjes zoals auto’s en smartphones, die ons afleiden van wat we echt belangrijk vinden. Op deze manier is volwassenheid iets waar niemand die bij zijn volle verstand is nog naar verlangt, zegt Neiman.

Er komt een moment in ons leven dat we de aanwezigheid moeten erkennen van een kloof tussen de wereld zoals die is en zoals die zou moeten zijn, geeft Neiman toe, en het is makkelijk om vanaf dat punt tegen het idealisme te zijn. Toch kunnen we er ook voor kiezen om naar idealen zoals rechtvaardigheid te blijven streven, zelfs als we ons realiseren dat het onmogelijk is om die in absolute zin te bereiken. Hierbij benadrukt ze dat ons idee van het onmogelijke immers slechts een idee is. We wéten niet wat er binnen onze natuur mogelijk is, zoals Rousseau ook schreef.

Als we onze onmogelijk ogende idealen behouden, kan volwassenheid ook een ideaal op zich worden: een avontuurlijke tijd waarin we de grenzen van wat mogelijk is steeds verder proberen op te rekken, precies zoals de dansers van YoMango deden. ‘Het kapitalisme heeft veel van de verbeelding en de schoonheid opgeëist. Maar we hebben de mogelijkheid om deze terug te veroveren – voor ons eigen leven, niet omdat het winstgevend is’, staat er in de pocketgids. Volgens Neiman moeten volwassenen er alles aan doen om dit te proberen.

Relevante berichten

Filosofie is makkelijker als je denkt: schoonheid
Filosofie is makkelijker als je denkt: schoonheid
Kunst
Voor leden

Filosofie is makkelijker als je denkt: schoonheid

Filosofie Magazine hecht evenveel waarde aan het denkwerk dat al door oude denkers werd verricht als aan het zelf leren denken. We leren iets door iets na te doen. Zo leren we ook denken door het nádenken van de grote denkers. Maar hoe goed nadenken ook is, zelf denken is het beste. Zeker in een tijd waarin van iedereen wordt verwacht zelf bronnen te kunnen checken en een eigen mening te kunnen vormen. In ons katern ‘Filosofie is makkelijker als je denkt’ helpen we u nog beter op weg in het zelf leren denken.

Lees meer
Patrick de Rynck: ‘Kijken en zien zijn twee verschillende dingen’
Patrick de Rynck: ‘Kijken en zien zijn twee verschillende dingen’
Kunst
Voor leden

Patrick de Rynck: ‘Kijken en zien zijn twee verschillende dingen’

Classicus Patrick De Rynck verdiepte zich in de kunst van het kijken. Wat gebeurt er als we naar kunstwerken kijken? En hoe zit het met de relatie tussen wat we zien en wat we weten? ‘Het is een illusie dat je onbemiddeld kunt kijken.’

Lees meer
Susan Sontag (1933-2004) was een denker die wilde voelen
Susan Sontag (1933-2004) was een denker die wilde voelen
Kunst
Voor leden

Susan Sontag (1933-2004) was een denker die wilde voelen

Filosoof Susan Sontag was wars van interpretatie, verhullende woorden en vertekenende beeldvorming. Je kunt je beter overgeven aan de sensaties die kunst oproept. Beeld Hajo de Reijger We moeten leren om meer te zíén, meer te hóren, meer te vóélen,’ schreef de Amerikaanse Susan Sontag in het openingsstuk van de… Read More

Lees meer
‘We moeten ons ook inleven in het slechte’
‘We moeten ons ook inleven in het slechte’
Kunst
Voor leden

‘We moeten ons ook inleven in het slechte’

Eline Arbo is theatermaker. Ze regisseerde onder andere Tjechovs Drie zusters en won de Regieprijs 2020 met Weg met Eddy Bellegueule. Beeld Martin Dijkstra Wat kan ik weten? ‘Theater draait om twijfel en verbeelding. Als regisseur bedenk ik wel het concept, maar theater blijft een open, collectieve kunstvorm waarbij… Read More

Lees meer