Home Utopia herondekt

Utopia herondekt

Door Lieven de Cauter op 14 juni 2016

Utopia herondekt
Cover van 02-2016
02-2016 Wijsgerig Perspectief Lees het magazine
Utopie is vandaag de dag weer actueel, stelt Lieven de Cauter. Thomas More schreef al dat privébezit de bron is van alle kwaad. Tegenwoordig wordt steeds meer geprivatiseerd, van ons onderwijs tot ons water. Tijd voor een herontdekking van het gemeengoed.
 
De mensenstad, de polis, kunnen we geïnspireerd door Hannah Arendt opvatten als een complexe wisselwerking tussen drie onderscheiden sferen: de economische/private sfeer, gedomineerd door arbeid en het naakte leven, de politieke/publieke sfeer, die zich kenmerkt door het handelen, en de culturele sfeer als een gemeenschappelijke (publieke of private) ruimte van spel en rituelen. Maar dit ideaaltypische schema heeft zijn grenzen, want in een netwerksamenleving lijken die sferen in elkaar over te lopen. Desalniettemin kan het enkele zaken verhelderen.

Grootschalige gerealiseerde utopieën kunnen we opvatten als de absorptie van die onderscheiden sferen in één. Deze absorptie en afschaffing van de andere sferen is de kern van de totaliserende en totalitaire kant van de utopie. Er zijn drie van zulke grootschalige utopieën. Ten eerste is er de totalitaire utopie van het communisme: alles wordt politiek/publiek, staatsbezit. Zowel de privésfeer (het huishouden en de privésector van de economie) als de culturele sfeer (de kunsten en het intellectuele leven, maar ook sociale rituelen en religie) zijn opgeslokt door de politieke sfeer. Privébezit, het gezin en de autonomie van de cultuur zijn afgeschaft, religie is verboden. Deze volledige opheffing van de andere sferen maakt het communisme ‘totaal’ en dus totalitair. Daarom zijn de meeste klassieke utopieën totalitair of worden dat uiteindelijk, van Plato via Thomas More tot het communisme. Bijna alle onderzoekers die zich met utopie bezighouden, hebben dat uitgebreid besproken. Ik noem de monumentale studie van Hans Achterhuis, De erfenis van de utopie, waarin die totalitaire kant van de utopie centraal staat.
 

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Dit artikel op Filosofie.nl is alleen toegankelijk voor abonnees. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste verhalen over filosofie. Steun ons door lid te worden voor maar €4,99 per maand. Log in om als abonnee direct verder te kunnen lezen of sluit een abonnement af.

Relevante berichten

Een kerk voor het vrije woord
Een kerk voor het vrije woord

Een kerk voor het vrije woord

De Balie opende vorige week zijn deuren als gebedshuis, op grond van een heilig geloof in democratie, de rechtsstaat en de heilzame, bindende werking van cultuur. Waarom zou een cultuur- en debatcentrum zich anno 2022 geen seculiere kerk mogen noemen? We vroegen het Balie-directeur Yoeri Albrecht en Denker des Vaderlands Paul van Tongeren.

Lees meer
Weekendlijstje: Geheimen
Weekendlijstje: Geheimen

Weekendlijstje: Geheimen

Deze week werd duidelijk dat premier Rutte jarenlang eigenhandig sms’jes van zijn oude Nokia verwijderde. De premier heeft naar eigen zeggen “nooit bewust” belangrijke zaken verborgen, maar de oppositie ziet een patroon van het achterhouden van informatie. Naar aanleiding van het sms-debat, dit weekend een lijstje over geheimen.

Lees meer
Bertrand Russell over ‘het probleem van China’
Bertrand Russell over ‘het probleem van China’
Niet-westerse filosofie

Bertrand Russell over ‘het probleem van China’

Toen de Britse filosoof Bertrand Russell een jaar lesgaf in China, raakte hij diep onder de indruk van het land. Vooral het vermogen van de bevolking om gelukkig te zijn raakte hem. Wel maakte hij zich zorgen over de groeiende invloed van het Westen. Is het China gelukt om zijn eigenheid ten opzichte van het Westen te bewaren?

Lees meer
Weekendlijstje: Beginnen, presteren en jezelf leren kennen.
Weekendlijstje: Beginnen, presteren en jezelf leren kennen.

Weekendlijstje: Beginnen, presteren en jezelf leren kennen.

S10 staat dit weekend in de finale van het Eurovisie Songfestival. Tijdens een interview bij Matthijs gaat door vertelt ze dat ze zichzelf toestemming heeft gegeven om haar dromen na te jagen en dit avontuur aan te gaan. Het resultaat: meer zelfinzicht en een bijzondere prestatie. Dit weekend een lijstje over durven beginnen, presteren, en jezelf leren kennen.

Lees meer