Home Ten geleide: Diepgang

Ten geleide: Diepgang

Door Erik Heijerman op 07 november 2014

Cover van 03-2012
03-2012 Wijsgerig Perspectief Lees het magazine

‘Jubileumfeestje zonder diepgang,’ kopt Trouw deze ochtend op de pagina Cultuur & Media over het Festival Over het IJ. ‘“The Promised Land” is vooral vorm, die er prachtig uitziet en een mooie historische sfeer oproept, maar nauwelijks enige diepgang krijgt. Het is een euvel waaraan meer voorstelling op Over het IJ aan lijden.’ Is deze klacht algemeen voor onze tijd? Leven wij in een oppervlakkige cultuur?

Dan moeten we wel weten wat we onder diepgang verstaan. Diepgang schrijven we toe aan personen, artikelen, lezingen, boeken, een cultuur. Het begrip overlapt al snel met enkele andere kwalificaties zoals ‘diep’ en ‘diepzinnigheid’. Lakoff en Johnson laten in hun klassieker Metaphors we live by zien hoezeer deze ruimtelijke metaforen in ons spreken over de werkelijkheid verankerd zijn en hoe zij ons denken bepalen en structureren. We hebben het over een diep inzicht, diepe filosofie, diepe muziek en diepzinnige denkers. We kunnen dieper op een onderwerp ingaan of het bij oppervlakkige beschouwingen laten. Maar iemand kan ook diep gevallen zijn of juist hoog op de maatschappelijke ladder terecht zijn gekomen, en we spreken over een diepe bas of een hoge sopraan. In het laatste geval staat diep in tegenstelling tot hoog, maar in de voorbeelden daarvoor is de tegenstelling die van diep versus oppervlakkig. Over die laatste betekenis van diepte gaat het in dit nummer van Wijsgerig Perspectief. Wie er de filosofische literatuur op naslaat, zal ontdekken dat er niet veel beschouwingen aan dit begrip gewijd zijn, terwijl je toch van filosofen zou verwachten dat zij de diepte zoeken en ook weten wat dat betekent. Dat vindt ook het Wörterbuch der philosophische Metaphern (Wissenschaftliche Buchgesellschaft). Onder het lemma ‘Tiefe’ lezen we (ik laat het Duits staan zodat de lezer op zijn gemak, al puzzelend naar de betekenis, de diepte kan ingaan): ‘Die Metapher der Tiefe ist seit den Anfängen im Diskurs der Philosophie verankert – so fest, dass man beinahe von einer Wahlverwandtschaft zwischen philosophischer Reflexion und geistigem Tiefgang, also von einer originären Verbindung der philosophischen Denkanstrengung mit der Tiefe als demjenigen Ort sprechen kann, zu dem die eingeschlagenen Denkwege die Denkenden führen sollen.’ De bedoeling moge duidelijk zijn: ‘Tiefe ist, so betrachtet, eine umfassende bildliche Angabe der Richtungen und Zielorte einer Praxis, die im ganzen Philosophieren heisst.’

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Dit artikel op Filosofie.nl is alleen toegankelijk voor abonnees. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste verhalen over filosofie. Steun ons door lid te worden voor maar €4,99 per maand. Log in om als abonnee direct verder te kunnen lezen of sluit een abonnement af.

Relevante berichten

Een kerk voor het vrije woord
Een kerk voor het vrije woord

Een kerk voor het vrije woord

De Balie opende vorige week zijn deuren als gebedshuis, op grond van een heilig geloof in democratie, de rechtsstaat en de heilzame, bindende werking van cultuur. Waarom zou een cultuur- en debatcentrum zich anno 2022 geen seculiere kerk mogen noemen? We vroegen het Balie-directeur Yoeri Albrecht en Denker des Vaderlands Paul van Tongeren.

Lees meer
Weekendlijstje: Geheimen
Weekendlijstje: Geheimen

Weekendlijstje: Geheimen

Deze week werd duidelijk dat premier Rutte jarenlang eigenhandig sms’jes van zijn oude Nokia verwijderde. De premier heeft naar eigen zeggen “nooit bewust” belangrijke zaken verborgen, maar de oppositie ziet een patroon van het achterhouden van informatie. Naar aanleiding van het sms-debat, dit weekend een lijstje over geheimen.

Lees meer
Bertrand Russell over ‘het probleem van China’
Bertrand Russell over ‘het probleem van China’
Niet-westerse filosofie

Bertrand Russell over ‘het probleem van China’

Toen de Britse filosoof Bertrand Russell een jaar lesgaf in China, raakte hij diep onder de indruk van het land. Vooral het vermogen van de bevolking om gelukkig te zijn raakte hem. Wel maakte hij zich zorgen over de groeiende invloed van het Westen. Is het China gelukt om zijn eigenheid ten opzichte van het Westen te bewaren?

Lees meer
Weekendlijstje: Beginnen, presteren en jezelf leren kennen.
Weekendlijstje: Beginnen, presteren en jezelf leren kennen.

Weekendlijstje: Beginnen, presteren en jezelf leren kennen.

S10 staat dit weekend in de finale van het Eurovisie Songfestival. Tijdens een interview bij Matthijs gaat door vertelt ze dat ze zichzelf toestemming heeft gegeven om haar dromen na te jagen en dit avontuur aan te gaan. Het resultaat: meer zelfinzicht en een bijzondere prestatie. Dit weekend een lijstje over durven beginnen, presteren, en jezelf leren kennen.

Lees meer