Log in

Wachtwoord vergeten?

Word lid Log in Contact

Filosofie.nl

Filosofie Magazine nr. 6/2002

Politiek op de Tempelberg

Leon Heuts

De Israëlische filosoof Moshe Halbertal is een vriend van de Palestijnen, maar vindt dat Arafat weg moet. De Palestijnse leider misbruikt de religieuze wanen van fanatici en maakt zich daarmee schuldig aan het grootste politieke kwaad: de vermenging van religie en politiek. Een gesprek over de grens tussen God en mens, de diepe verbondenheid van islam en jodendom en laffe Europese intellectuelen. “Afarat ain’t Mandela”.

In een auto, op weg van het groene Brabantse dorp Oisterwijk - nabij Tilburg - naar Schiphol, schetst Moshe Halbertal de afstanden. De strook mediterrane land waar IsraÎli’s en Palestijnen decennialang een even onmogelijke als gedwongen pas de deux uitvoeren, meet afstanden die niet groter zijn dan die tussen Tilburg en Amsterdam. “Een terrorist die ergens in de Palestijnse gebieden ‘s ochtends zijn bed uitstapt, kan ‘s middags dood en verderf zaaien in Tel Aviv.” Moshe Halbertal doceert filosofie en joodse gedachtegoed aan de Hebrew University in Jeruzalem en is verbonden aan het Shalom Hartman Institute dat streeft naar wederzijds begrip tussen de joodse en andere religies. Deze ochtend zit hij, voordat hij naar Schiphol vertrekt, in de salon van het Oisterwijks hotel De Swaen. Vûûr de salon wandelt een internationale elite van denkers en schrijvers de straat op, tussen de ochtendwinkelaars. Michael Ignatieff, John Coetzee, Mario Vargas Llosa, Daniel Goldhagen, Leszek Kolakowski, als laatste Roger Scruton - in beige jas en met rollende samsonite - stappen in de bus die hen naar Schiphol zal brengen. één dag eerder spraken en discussieerden ze over het kwaad, dit jaar het thema van de Nexus-conferentie op de Tilburgse universiteit. Een thema dat het veelvuldig geprezen cultureel instituut Nexus ligt. Het instituut presenteert zich ondermeer als hoeder van klassieke idealen, de geestelijke aristocratie. Hoe nodig en nobel ook, is een zekere cultuurpessimistische trek daarbij al even klassiek. Vanaf Plato voelt de verheven geest zich in zijn streven naar zedelijkheid en wijsheid voortdurend bedreigd door het kwaad, in de vorm van opkomende massacultuur, geestelijke vervlakking of - nu uiterst actueel - extremisme. Moshe Halbertal is, gegeven de last van het zware thema, een prettige verschijning op de conferentie. Hij bespreekt het boek Job, zegt tegen het publiek dat hij het in het Hebreeuws gaat voorlezen. En ziet ervan af met de woorden: “Dat zou pas echt het ultieme kwaad zijn”. Desondanks kan juist hij - docerend in Jeruzalem, in een land dat bijna wekelijks, soms dagelijks, zucht onder zelfmoordaanslagen - niet uit onder de ontwrichtende werking van het kwaad. “Het lijden van Job laat zien wat er met mensen gebeurt die voortdurend met het kwaad worden geconfronteerd. Zij raken verbitterd en cynisch en slepen elkaar in hun wantrouwen mee in een oneindige geweldsspiraal.” Ook kritische denkers zijn in Israël onlosmakelijk verbonden met een propaganda-oorlog, zegt Halbertal de volgende dag. Dat geldt ook voor hem, geeft hij toe. Ook al is hij een ‘friend of the Palestinians’ en vindt hij een zelfstandige Palestijnse staat - mèt de grenzen van voor 1967 - een absolute noodzaak. In de voortdurend gemobiliseerde staat Israël is ook hij een ‘soldier’ die waarschuwt Israël niet te veel te tarten. Hij spreekt in ‘wij’ en ’zij’ - de Arabieren. Het land heeft de militaire macht om heel hard terug te slaan tegen diegenen die zijn soevereiniteit bedreigt. En dat is terecht. “Alleen door onze militaire kracht bestaan wij nog. Als wij zwak zijn, zijn we binnen in één dag vernietigd. Dat is de waarheid.” Maar los van alle propaganda meent hij op grond van rationaliteit en juist omdat hij het streven van het Palestijnse volk naar zelfstandigheid onderschrijft - alleen al uit eigenbelang -felle kritiek te kunnen geven op Arafat. Zijn conclusie: “Hij moet weg.”

Verder lezen?

In een tijd waarin autoriteit, waarheid en het publieke debat onder druk staan kan filosofie met heldere analyses richting geven. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste verhalen over filosofie. Steun ons door lid te worden voor maar € 4,99 per maand. U krijgt daarmee toegang tot alle artikelen uit Filosofie Magazine en Wijsgerig Perspectief plus exclusieve achtergrondartikelen, interviews en portretten. Of bestel de losse editie na.

InloggenLid Worden