Home Opnieuw discussie over Heidegger en het nationaalsocialisme

Opnieuw discussie over Heidegger en het nationaalsocialisme

Door Tim Miechels op 06 maart 2014

Opnieuw discussie over Heidegger en het nationaalsocialisme

Dit artikel krijgt u van ons cadeau

Wilt u onbeperkt toegang tot de artikelen op Filosofie.nl? U bent al abonnee vanaf €4,99 per maand. Sluit hier een abonnement af en u heeft direct toegang.

‘De filosoof Martin Heidegger voerde een strijd tegen het “wereldjodendom”’, schrijft Thomas Assheuer in het Duitse weekblad die Zeit, naar aanleiding van het verschijnen van Heideggers Schwarzen Hefte. Deze gebundelde aantekeningen van de Duitse filosoof bevatten een aantal vermeend antisemitische uitspraken die de discussie over Heideggers relatie tot het nationaalsocialisme weer in volle hevigheid op doen laaien.

Martin Heidegger geldt als één van de belangrijkste filosofen van de twintigste eeuw. Het feit dat de grote filosoof zich in 1933 vrijwillig aansloot bij de NSDAP zorgt al decennialang voor veel discussie onder filosofen. Is Heideggers filosofische werk besmet door zijn Nationaalsocialistische ideeën? Of kunnen we zijn filosofie los zien van zijn politieke opvattingen? De recente verschijning van het eerste deel van de Schwarzen Hefte, aantekeningen die Heidegger maakte van 1931 tot en met 1970, verdeelt de kenners van Heidegger en zijn werk opnieuw in twee kampen.

‘Sinds de jaren zestig ontbrandt dit debat ongeveer één keer in de tien jaar’, stelt filosoof Veronica Vasterling, docent aan de Radboud Universiteit en zelf gepromoveerd op Heidegger. Vaak gebeurt dit naar aanleiding van een boek dat wil aantonen dat Heidegger een overtuigd nazi was en dat we zijn werk in de ban moeten doen, zoals Jargon der Eigentlichkeit van Theodor Adorno en Heidegger et le nazisme van Viktor Farias. Het probleem van veel van deze boeken en de erop volgende debatten is volgens Vasterling dat ze op een simplistische manier omgaan met ‘feitelijk onbeantwoordbare vragen als: was Heidegger een nazi, was hij antisemiet?’ Dat Heidegger in het begin enthousiast was over Hitler en het nationaalsocialisme staat buiten kijf, maar dat gold in zijn tijd helaas ook voor veel andere intellectuelen. Ook uitingen van alledaags antisemitisme die te vinden zijn in de Schwarzen Hefte waren wijdverbreid in Europa. ‘Een feit dat nu maar steeds vergeten wordt maar dat enorm geholpen heeft bij de Endlösung: heel Nederland, heel Europa heeft weggekeken, niet alleen de Duitsers’.

Deze zaken zorgen ervoor dat het moeilijk blijft om iets te zeggen over hoe verstrekkend Heideggers sympathie voor het nationaalsocialisme nou precies was. De ‘grote gulzigheid’ waarmee men ook in het huidige debat weer op het foute gehalte van een aantal uitspraken van Heidegger duikt, doet Vasterling dan ook vooral aan als ‘de filosofische variant van de Holocaust Kitsch in de filmwereld.’ In plaats van een oprechte interesse in de gang van zaken is men in het huidige debat vooral bezig het geheel ‘in een good guys versus bad guys kader te plaatsen.’ Bovendien gaat het voorbij aan de belangrijke kwestie dat Heidegger de fouten die hij heeft gemaakt ook na de oorlog nooit heeft ingezien. Vasterling: ‘Heideggers zelfmedelijdende, narcistische blindheid ná zijn nazi avontuur, inclusief het werk waarin dat al te zeer doorklinkt, dát is voor mij het werkelijke probleem van persoon en werk.’

Relevante berichten

Weekendlijstje Europa
Weekendlijstje Europa
Politiek

Weekendlijstje Europa

Vorige week stemden Europese regeringsleiders in met het kandidaat-lidmaatschap van Oekraïne en Moldavië. Onder druk van crises zoals de oorlog in Oekraïne, klimaatverandering of de Covid-pandemie kiest Europa vaak voor verdere Europese uitbreiding, samenwerking en integratie. Wat betekent dit voor de Europese identiteit en de rol van Europa in de wereld? In dit weekendlijstje vindt u vijf filosofische artikelen over Europa.

Lees meer
Weekendlijstje Spijt
Weekendlijstje Spijt

Weekendlijstje Spijt

Bij zijn bezoek aan Congo op 8 juni betuigde de Belgische koning Filip spijt voor de Belgische wandaden tijdens de koloniale overheersing. Hoewel officiële excuses ontbraken, werd deze spijtbetuiging geprezen als een stap in de goede richting. Maar kun je wel excuses maken voor iets wat je zelf niet gedaan hebt? Wat betekent spijt hebben eigenlijk en waar dient het voor? In dit weekendlijstje vindt u vijf artikelen over spijt.

Lees meer
Kunstmatige intelligentie
Kunstmatige intelligentie
Bewustzijn

Een zelfbewuste computer is onze favoriete nachtmerrie

Een softwareontwikkelaar van Google veroorzaakte een media-storm door te stellen dat zijn werkgever gebruikmaakt van een zelfbewuste chatbot. Maar is dat wel mogelijk? En wat betekent het dat we computers ontwikkelen die ons kunnen doen geloven dat ze bewust zijn?

Lees meer
Woede
Woede

Weekendlijstje: Woede

Een groep woedende boeren trok afgelopen week naar het huis van minister Van der Wal om hun onvrede te uiten over de nieuwe stikstofmaatregelen van het kabinet. Hoewel er in de maatschappij begrip lijkt te bestaan voor de boosheid bij boeren, klinkt er ook kritiek op de manier waarop zij deze boosheid uiten. Wat is woede, hoe gaan er mee om en kunnen we het positief inzetten? Daarover meer in dit weekendlijstje.  

Lees meer