Home Marli Huijer: Žižeks val

Marli Huijer: Žižeks val

Door Marli Huijer op 30 juni 2015

07-2015 Filosofie magazine Lees het magazine

Als een politieagent een voorbijganger op straat aanroept met: ‘Hé, jij daar!’ en deze keert zich om, verandert hij subiet in een verdachte, zowel in de ogen van de agent als in die van hemzelf. Zo werkt ideologie, schrijft Louis Althusser. Door zich naar de agent te keren, erkent de voorbijganger het gezag (de ideologie van de staat) en stemmen beiden ermee in dat de één drager van het gezag is en de ander verdacht.

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Dit artikel op Filosofie.nl is alleen toegankelijk voor abonnees. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste verhalen over filosofie. Steun ons door lid te worden voor maar €4,99 per maand. Log in om als abonnee direct verder te kunnen lezen of sluit een abonnement af.

Zolang ze daarin volharden blijft de ideologie intact: de voorbijganger zal zich ook een volgend keer aangesproken voelen.
Toen Slavoj Žižek me voorafgaand aan een publiek interview begroette met ‘Hope you’re not a feminist, ‘cause I’m a male chauvinist pig’ trapte ook ik met open ogen in de val van de aanroep. ‘That’s no problem’, antwoordde ik, ‘I am a feminist bitch’.

Volgens Žižek is elke identiteit gebaseerd op een fundamenteel tekort, dat zich slechts via een ander laat opheffen. Zijn tekort wordt opgeheven door de aanwezigheid van een feminist bitch (FB). Zonder haar bestaat de male chauvinist pig (MCP) niet. Het verschil met de ander is nodig om jezelf te kunnen zijn. Door de aanspreking ‘Hé, feminist!’ en mijn impliciete acceptatie van die aanroep, veranderden wij beiden van individuen met een naam (Žižek/Huijer) in subjecten (MCP/FB) die aan een bokswedstrijd konden beginnen.

In de artiestenkamer in de Westerkerk vertelde Žižek me ook nog dat het hem nooit lukte om op te houden met spreken. ‘Je moet iets doen om me te stoppen.’ Daarmee lag een tweede tekort op tafel. Maar hoe dit aan te vullen? De zweep erover? Dat zou wederom naadloos aansluiten bij de mij toegedichte identiteit. Met Judith Butler in mijn achterhoofd realiseerde ik me dat je de aangereikte identiteit ook kan weigeren. Je hoeft je niet aangesproken te voelen door de ander. Ik tikte Žižek op de schouder en vroeg hem: ‘Helpt het als ik je even aanraak?’
Hij huiverde. En knikte.

Eén moment waande ik me meesteres over de situatie, maar nu was ik binnengetreden in het door Žižek opgezette frame van de seksuele fantasie. Want alleen in dat frame is de aanraking door de ‘echte ander’, die van vlees en bloed, niet traumatisch en dus te verdragen. Althans volgens de Meester zelf.

Ik heb mijn lesje geleerd. Mocht ik Žižek nog eens ontmoeten, dan zal ik op zijn vraag ‘Bent u een feminist?’ antwoorden: ‘Ik ben een filosoof’.
En zo zal ik vermoedelijk voor de derde maal in de val van Žižek lopen.

Relevante berichten

Weekendlijstje Europa
Weekendlijstje Europa
Politiek

Weekendlijstje Europa

Vorige week stemden Europese regeringsleiders in met het kandidaat-lidmaatschap van Oekraïne en Moldavië. Onder druk van crises zoals de oorlog in Oekraïne, klimaatverandering of de Covid-pandemie kiest Europa vaak voor verdere Europese uitbreiding, samenwerking en integratie. Wat betekent dit voor de Europese identiteit en de rol van Europa in de wereld? In dit weekendlijstje vindt u vijf filosofische artikelen over Europa.

Lees meer
Weekendlijstje Spijt
Weekendlijstje Spijt

Weekendlijstje Spijt

Bij zijn bezoek aan Congo op 8 juni betuigde de Belgische koning Filip spijt voor de Belgische wandaden tijdens de koloniale overheersing. Hoewel officiële excuses ontbraken, werd deze spijtbetuiging geprezen als een stap in de goede richting. Maar kun je wel excuses maken voor iets wat je zelf niet gedaan hebt? Wat betekent spijt hebben eigenlijk en waar dient het voor? In dit weekendlijstje vindt u vijf artikelen over spijt.

Lees meer
Kunstmatige intelligentie
Kunstmatige intelligentie
Bewustzijn

Een zelfbewuste computer is onze favoriete nachtmerrie

Een softwareontwikkelaar van Google veroorzaakte een media-storm door te stellen dat zijn werkgever gebruikmaakt van een zelfbewuste chatbot. Maar is dat wel mogelijk? En wat betekent het dat we computers ontwikkelen die ons kunnen doen geloven dat ze bewust zijn?

Lees meer
Woede
Woede

Weekendlijstje: Woede

Een groep woedende boeren trok afgelopen week naar het huis van minister Van der Wal om hun onvrede te uiten over de nieuwe stikstofmaatregelen van het kabinet. Hoewel er in de maatschappij begrip lijkt te bestaan voor de boosheid bij boeren, klinkt er ook kritiek op de manier waarop zij deze boosheid uiten. Wat is woede, hoe gaan er mee om en kunnen we het positief inzetten? Daarover meer in dit weekendlijstje.  

Lees meer