Volgens Immanuel Kant (1724-1804) past elke filosofie in 4 vragen: Wat kan ik weten? Wat moet ik doen? Wat mag ik hopen? Wat is de mens?
Wat kan ik weten?
‘De walvisvaart was lange tijd een van de grootste industrieën wereldwijd. Stoppen met de walvisjacht was zo goed als ondenkbaar. Totdat we ontdekten dat we onze lampen ook konden aansteken zonder het lichaamsvet van walvissen; binnen een paar jaar was bijna de hele walvisvaart gestopt. Dat is een “disruptie” die je niet ziet aankomen, die de wereld ingrijpend verandert en je laat vergeten hoe het vroeger was.
Ideeën die we vroeger als radicaal zagen, vinden we nu normaal. Zoals dat Zwarte Piet een racistisch stereotype is, dat gehuwde vrouwen mogen werken of dat roken in de trein verboden is. Zo zijn er nu ook dingen die we normaal vinden die dat misschien helemaal niet zijn. Hoezo hebben we eigenlijk auto’s? Waarom hebben we reclame op straat? Waarom vermoorden we miljarden dieren in de bio-industrie? Alternatieven lijken ondenkbaar, omdat we de status quo niet durven te bevragen. Een van die radicale ideeën die we nu ondenkbaar vinden, is stoppen met groei, groei, groei. Hoe zo’n systeemverandering eruit gaat zien, kunnen we niet weten. Het enige wat we kunnen doen is ruimte maken voor de toekomst door anders te durven denken.’
Hannah Prins (1997) is schrijver, jurist en klimaatactivist. Samen met Jantijn Anema schreef ze het boek Je bent jong en je wil wat toekomst (2023). In podcasts, columns en op televisie spreekt ze zich uit over maatschappelijke onderwerpen, in het bijzonder over klimaat.
Wat moet ik doen?
‘We hebben geen tijd om aan de zijlijn te staan. Dus doe gewoon íéts. Je inzetten voor een betere wereld kan op duizenden manieren: stoppen met spullen kopen, stoppen met het consumeren van vlees en zuivel, minder vaak vliegen, je 40-urige werkweek nuttig inzetten. Of wees eens ongehoorzaam en zeg er wat van als je denkt dat iets niet klopt. Dat is stap één: spreek je uit. De hele wereld veranderen kan niet, maar je kunt wel in de ruimte om je heen in actie komen.’
Wat mag ik hopen?
‘Ik ben denk ik realistisch over de toekomst. Elke tiende graad opwarming van de aarde tegengaan redt miljoenen levens, maar de wereld gaat nooit helemaal beter worden. Onze hele economie is gebouwd op de natuur en die is inmiddels flink afgebroken. Hoe ik toch hoop houd? Door in actie te komen. Als je niks doet, gebeurt er ook niks. Als iedereen zich op zijn of haar manier inzet, kunnen we nog goede stappen voorwaarts maken.’
‘We moeten ruimte maken voor de toekomst’
Wat is de mens?
‘We zijn oerbreinen in een zeer moderne tijd. Elke dag worden we overspoeld door duizenden reclames, de supermarkt ligt vol met troep: we zijn gewoon niet bestand tegen een maatschappij die overconsumptie aan ons opdringt. We mogen wel wat liever zijn voor die oerbreintjes, zodat we ruimte krijgen voor wat echt belangrijk is.’
