Home ‘Je moet de wereld niet menselijker maken dan hij is’

‘Je moet de wereld niet menselijker maken dan hij is’

Door Joep Dohmen op 22 augustus 1999

07-1999 Filosofie magazine Lees het magazine

Iemand trekt een mes en steekt een ander neer. De dader is blond, lengte 1 meter 80, het inklapbare mes was 30 cm lang, het gebeurde in een kroeg. Hoe lang de reeks feiten ook is, ze leidt volgens David Hume nooit tot de eigenschap die essentieel is voor het oordeel: dit is een misdaad.

‘Vele filosofen vóór hem zijn van atheïsme beschuldigd, Hume was de eerste die het zelf toegaf’, begint Paul Strathern zijn beschrijving van de Schotse empirist David Hume (1711-1776). Inderdaad, Hume was overtuigd atheïst: hij weigerde iets aan te nemen wat in de werkelijkheid niet aan te treffen was. Hij was geen scepticus bij geboorte, hij was ook niet ondogmatisch omdat hij van nature anarchistisch ingesteld zou zijn geweest. Hume was letterlijk ziek geworden van algemene morele systemen die niet alleen gebouwd bleken op bovennatuurlijke zaken, maar ook op imaginaire en speculatieve beloftes. Zijn scepsis gold niet alleen de religie. Hij bestreed zijn eigen vooroordelen en die van anderen op alle gebied en vooral in wetenschap en moraal.
 

In zijn Enquiry concerning human understanding (1748) onderzoekt Hume de betrouwbaarheid van de menselijke kennis. Hume meent dat de waarneming het beste uitgangspunt voor onderzoek is. Hij schuift daarmee fantasie, begrip en geloof naar het tweede plan: dat zijn hooguit afgeleiden. Aan directe zintuiglijke indrukken zoals ‘ik hoor gekraak’ of ‘een uur geleden klonk er een knal’ twijfelt hij niet. Hume wordt pas sceptisch als we uit een feit dat we waarnemen (of ons herinneren), een ander ‘feit’ afleiden waarmee we niet direct geconfronteerd zijn, kortom als we beginnen te oordelen. Een voorbeeld: ‘Er klinkt een knal, dus er is geschoten’. Een zeer groot deel van onze kennis bestaat uit dit type indirecte ervaringsoordelen. We constateren iets, en veronderstellen een stand van zaken die we niet waarnemen. Soms ten onrechte: we laten ons allemaal op het trottoir vallen, maar het bleek de uitlaat van een auto te zijn.
 

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Dit artikel op Filosofie.nl is alleen toegankelijk voor abonnees. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste verhalen over filosofie. Steun ons door lid te worden voor maar €4,99 per maand. Log in om als abonnee direct verder te kunnen lezen of sluit een abonnement af.

Relevante berichten

Een kerk voor het vrije woord
Een kerk voor het vrije woord

Een kerk voor het vrije woord

De Balie opende vorige week zijn deuren als gebedshuis, op grond van een heilig geloof in democratie, de rechtsstaat en de heilzame, bindende werking van cultuur. Waarom zou een cultuur- en debatcentrum zich anno 2022 geen seculiere kerk mogen noemen? We vroegen het Balie-directeur Yoeri Albrecht en Denker des Vaderlands Paul van Tongeren.

Lees meer
Weekendlijstje: Geheimen
Weekendlijstje: Geheimen

Weekendlijstje: Geheimen

Deze week werd duidelijk dat premier Rutte jarenlang eigenhandig sms’jes van zijn oude Nokia verwijderde. De premier heeft naar eigen zeggen “nooit bewust” belangrijke zaken verborgen, maar de oppositie ziet een patroon van het achterhouden van informatie. Naar aanleiding van het sms-debat, dit weekend een lijstje over geheimen.

Lees meer
Bertrand Russell over ‘het probleem van China’
Bertrand Russell over ‘het probleem van China’
Niet-westerse filosofie

Bertrand Russell over ‘het probleem van China’

Toen de Britse filosoof Bertrand Russell een jaar lesgaf in China, raakte hij diep onder de indruk van het land. Vooral het vermogen van de bevolking om gelukkig te zijn raakte hem. Wel maakte hij zich zorgen over de groeiende invloed van het Westen. Is het China gelukt om zijn eigenheid ten opzichte van het Westen te bewaren?

Lees meer
Weekendlijstje: Beginnen, presteren en jezelf leren kennen.
Weekendlijstje: Beginnen, presteren en jezelf leren kennen.

Weekendlijstje: Beginnen, presteren en jezelf leren kennen.

S10 staat dit weekend in de finale van het Eurovisie Songfestival. Tijdens een interview bij Matthijs gaat door vertelt ze dat ze zichzelf toestemming heeft gegeven om haar dromen na te jagen en dit avontuur aan te gaan. Het resultaat: meer zelfinzicht en een bijzondere prestatie. Dit weekend een lijstje over durven beginnen, presteren, en jezelf leren kennen.

Lees meer