Home Diepe muziek

Diepe muziek

Door Erik Heijerman op 07 november 2014

Cover van 03-2012
03-2012 Wijsgerig Perspectief Lees het magazine

‘De componist openbaart het diepste wezen van de wereld en spreekt de diepste wijsheid uit, in een taal die zijn rede niet kan verstaan. In heel deze uiteenzetting van de muziek heb ik duidelijk proberen te maken, dat zij in een universele taal het diepste wezen, het “op zichzelf” van de wereld verwoordt, het diepste wezen dat wij overeenkomstig zijn duidelijkste manifestatie in het begrip “wil” vatten; zij doet dat met een homogeen materiaal, namelijk louter tonen, en ze bereikt hiermee de uiterste trefzekerheid en waarheid.’ (Schopenhauer, 2001: §52)

Begrippen hebben zo hun geschiedenis, en verraden iets over de tijd waarin ze opkomen of met regelmaat gebruikt worden. Dat geldt ook voor het begrip ‘diepte’, toegepast op muziek. Pas sinds Schopenhauer wordt er met grote regelmaat over diepe muziek gesproken (zou dat met betrekking tot filosofie ook zo zijn?). Die Welt als Wille und Vorstellung is van 1818, en toen was Bach al 68 jaar dood. Toch zouden wij in onze tijd de muziek van Bach zeker ook diep willen noemen, hoewel daar in zijn eigen tijd waarschijnlijk niet zo over gesproken werd. Niet alle muziek van Bach natuurlijk: eenvoudige menuetjes uit het Klavierbüchlein voor Anna Magdalena Bach niet en de Brandenburgse concerten waarschijnlijk ook niet, maar de Kunst der Fuge zeker wel, en veel preludes en fuga’s uit het Wohltempertes Klavier, de Hohe Messe en de Mattheus Passion ook. Bach zelf beschouwde zijn muziek nog als een Wissenschaft, een ambacht in de traditie van de artes liberales, waarin muziek zij aan zij werd onderwezen met de aritmeticageometrica en astronomia. Waarschijnlijk zou hij zijn muziek niet beschouwd hebben als de hoogste der kunsten en als de kunst die het diepste wezen van de wereld openbaart. Zo ver was de esthetica in die tijd nog niet. Er verandert bij Schopenhauer dus iets fundamenteels in de manier waarop er tegen muziek wordt aangekeken en hoe erover wordt gesproken. Wat betekent het sinds hem om muziek diep te noemen? Welke geschiedenis en transformaties heeft het begrip diep sindsdien ondergaan, en wat zouden wij in onze tijd onder ‘diepe’ muziek kunnen verstaan?

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Dit artikel op Filosofie.nl is alleen toegankelijk voor abonnees. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste verhalen over filosofie. Steun ons door lid te worden voor maar €4,99 per maand. Log in om als abonnee direct verder te kunnen lezen of sluit een abonnement af.