Home Denken

Denken

Door Paul van Tongeren op 26 maart 2021

Denken
Cover van 04-2021
04-2021 Filosofie magazine Lees het magazine

Dit artikel krijgt u van ons cadeau

Wilt u onbeperkt toegang tot de artikelen op Filosofie.nl? U bent al abonnee vanaf €4,99 per maand. Sluit hier een abonnement af en u heeft direct toegang.

Filosoferen is denken. Hoe doe je dat? Het begint met een vraag. Maar wat voor vraag? Niet alle vragen zijn denkvragen. Vragen die je beantwoordt door te kijken ‘hoe het zit’, zijn geen filosofische vragen. Waarnemen en feiten vaststellen is een wetenschappelijke taak, maar filosofie is iets anders.

Als Heidegger zegt dat de wetenschap niet denkt (‘Die Wissenschaft denkt nicht’), is dat geen minachting voor de wetenschap, maar een afbakening tussen wetenschap en filosofie – want ‘filosofie’ is de naam voor de methodische uitwerking van ‘denken’. Let op: Heidegger zegt niet dat wetenschappers niet denken! Dat doen ze ongetwijfeld wel, maar wat ze doen als ze denken is onderscheiden van hun eigenlijke wetenschappelijke werk: waarnemen, experimenteren, modellen bouwen, rekenen, rapporteren en wat dies meer zij. Zoals Heidegger stelt dat de wetenschap niet denkt, zo kun je zeggen dat de filosofie niet weet. Wat dan ook niet betekent dat filosofen niets weten, maar dat hun weten verschilt van wat ze als filosofen doen, namelijk denken.

Net zoals de wetenschap niet denkt, weet de filosofie niets

Door wat voor vragen gaan we ‘denken’? Een alledaagse ervaring kan helpen. Iemand vraagt. Hoe heet ook weer die schilder? Wat zijn eigenlijk de migratiecijfers in Nederland? Of wie staan er op de shortlist voor de Socratesbeker? Antwoord: ik zal even kijken, of: zoeken we op! We hebben allemaal een allesomvattende encyclopedie op zak: veel van wat er te weten valt, vinden we met een paar vingerbewegingen. Maar wat er te weten valt, is minder dan wat er te vragen valt. Er zijn vragen waarop de zakcomputer geen antwoord geeft: wat vind je van die schilder? Wat moeten we in Nederland doen inzake migratie? Welk boek verdient de Socratesbeker? Overigens zijn we ook hiermee nog niet bij de filosofie, al komen we dichterbij.

Zolang zulke vragen opgevat worden als vragen naar wat iemand feitelijk ‘vindt’ of ‘meent’, zijn het geen filosofische vragen. ‘Denken’ is ook iets anders dan ‘menen’ of ‘vinden’. Meningen moeten weliswaar onderscheiden worden van feiten, maar ze kunnen ook zelf weer als feiten worden geregistreerd. Dat kan zonder denken. Wie volstaat met te zeggen wat hij vindt, stopt op de drempel van het denken. Pas als een mening de opmaat is voor uitleg of argumentatie (dat wil zeggen als je probeert te achterhalen of een mening ‘waar’ is, terwijl geen wetenschappelijke test of meting dat antwoord ooit kan geven), dan begin je te denken.

Relevante berichten

Weekendlijstje Europa
Weekendlijstje Europa
Politiek

Weekendlijstje Europa

Vorige week stemden Europese regeringsleiders in met het kandidaat-lidmaatschap van Oekraïne en Moldavië. Onder druk van crises zoals de oorlog in Oekraïne, klimaatverandering of de Covid-pandemie kiest Europa vaak voor verdere Europese uitbreiding, samenwerking en integratie. Wat betekent dit voor de Europese identiteit en de rol van Europa in de wereld? In dit weekendlijstje vindt u vijf filosofische artikelen over Europa.

Lees meer
Weekendlijstje Spijt
Weekendlijstje Spijt

Weekendlijstje Spijt

Bij zijn bezoek aan Congo op 8 juni betuigde de Belgische koning Filip spijt voor de Belgische wandaden tijdens de koloniale overheersing. Hoewel officiële excuses ontbraken, werd deze spijtbetuiging geprezen als een stap in de goede richting. Maar kun je wel excuses maken voor iets wat je zelf niet gedaan hebt? Wat betekent spijt hebben eigenlijk en waar dient het voor? In dit weekendlijstje vindt u vijf artikelen over spijt.

Lees meer
Kunstmatige intelligentie
Kunstmatige intelligentie
Bewustzijn

Een zelfbewuste computer is onze favoriete nachtmerrie

Een softwareontwikkelaar van Google veroorzaakte een media-storm door te stellen dat zijn werkgever gebruikmaakt van een zelfbewuste chatbot. Maar is dat wel mogelijk? En wat betekent het dat we computers ontwikkelen die ons kunnen doen geloven dat ze bewust zijn?

Lees meer
Woede
Woede

Weekendlijstje: Woede

Een groep woedende boeren trok afgelopen week naar het huis van minister Van der Wal om hun onvrede te uiten over de nieuwe stikstofmaatregelen van het kabinet. Hoewel er in de maatschappij begrip lijkt te bestaan voor de boosheid bij boeren, klinkt er ook kritiek op de manier waarop zij deze boosheid uiten. Wat is woede, hoe gaan er mee om en kunnen we het positief inzetten? Daarover meer in dit weekendlijstje.  

Lees meer