Home De ideologie van het macro-economisch model

De ideologie van het macro-economisch model

Door Tom Kayzel op 06 juni 2018

Cover van 02-2018
02-2018 Wijsgerig Perspectief Lees het magazine

Een economisch model is geen neutrale techniek, maar juist een techniek die neutraliseert, schrijft Tom Kayzel. Hij beschrijft de geschiedenis van het macro-economisch model en de invloed daarvan op onze opvattingen over wat de politiek op economisch vlak vermag.

In het najaar van 2016 kwamen in De Waag in Amsterdam een groep betrokken burgers bijeen onder de naam ‘het Open Planbureau’. Ze hadden zich tot doel gesteld om een alternatief te vormen voor het Centraal Planbureau (CPB). Vooral de invloed die het CPB op de Tweede Kamerverkiezingen uitoefent door het narekenen van partijprogramma’s was voor hen een doorn in het oog. Volgens de initiators van het Open Planbureau focussen deze CPB-analyses te veel op economische groei en gewin en te weinig op geluk en milieu in bredere zin. Het Open Planbureau wilde daarom nieuwe doorrekenmodellen ontwerpen, gebaseerd op de ideeën die de heterodoxe econoom Kate Raworth uiteenzet in haar boek Doughnut Economics, met een breder begrip voor de beleidseffecten op mens en omgeving.

Soortgelijke kritiek op de eenzijdigheid en dominantie van CPB-modellen was eerder dat jaar ook al geuit door Mirjam de Rijk in een artikel voor de Volkskrant met de toepasselijke titel ‘De hegemonie van het CPB moet doorbroken worden’ (02-01-2016). De Rijk stelt dat de uitkomst van de modellen te sterk wordt bepaald door de assumpties die het CPB hanteert. Het CPB heeft zich vaak tegen dit soort verwijten verweerd door te stellen dat hun modellen zijn gebaseerd op inzichten uit de wetenschap en empirische metingen. Modellen zijn volgens het CPB neutrale technieken die politici en beleidsmakers kunnen helpen in het maken van keuzes.

Een blik op de geschiedenis van het economische model kan een hoop licht werpen op de kwesties die door het Open Planbureau en De Rijk worden opgerakeld, alsmede op het verweer dat het CPB gebruikt. Uit deze geschiedenis blijkt dat – in tegenstelling tot wat het CPB beweert – het model niet zozeer een neutrale techniek is, maar juist een techniek is die neutraliseert. Hoewel het CPB een punt heeft dat het model vooral een hulpmiddel is voor beleidsmakers, is het effect hiervan groter dan simpelweg betere keuzes kunnen maken. Het model schept ook een kader om over de economie als geheel te denken. De discussies over planeconomie in de jaren dertig zijn in dit verband interessant om te onderzoeken, omdat niet alleen de naam maar ook de huidige werkwijze van het CPB herinnert aan ideeën uit die tijd.

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Dit artikel op Filosofie.nl is alleen toegankelijk voor abonnees. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste verhalen over filosofie. Steun ons door lid te worden voor maar €4,99 per maand. Log in om als abonnee direct verder te kunnen lezen of sluit een abonnement af.

Relevante berichten

Een kerk voor het vrije woord
Een kerk voor het vrije woord

Een kerk voor het vrije woord

De Balie opende vorige week zijn deuren als gebedshuis, op grond van een heilig geloof in democratie, de rechtsstaat en de heilzame, bindende werking van cultuur. Waarom zou een cultuur- en debatcentrum zich anno 2022 geen seculiere kerk mogen noemen? We vroegen het Balie-directeur Yoeri Albrecht en Denker des Vaderlands Paul van Tongeren.

Lees meer
Weekendlijstje: Geheimen
Weekendlijstje: Geheimen

Weekendlijstje: Geheimen

Deze week werd duidelijk dat premier Rutte jarenlang eigenhandig sms’jes van zijn oude Nokia verwijderde. De premier heeft naar eigen zeggen “nooit bewust” belangrijke zaken verborgen, maar de oppositie ziet een patroon van het achterhouden van informatie. Naar aanleiding van het sms-debat, dit weekend een lijstje over geheimen.

Lees meer
Bertrand Russell over ‘het probleem van China’
Bertrand Russell over ‘het probleem van China’
Niet-westerse filosofie

Bertrand Russell over ‘het probleem van China’

Toen de Britse filosoof Bertrand Russell een jaar lesgaf in China, raakte hij diep onder de indruk van het land. Vooral het vermogen van de bevolking om gelukkig te zijn raakte hem. Wel maakte hij zich zorgen over de groeiende invloed van het Westen. Is het China gelukt om zijn eigenheid ten opzichte van het Westen te bewaren?

Lees meer
Weekendlijstje: Beginnen, presteren en jezelf leren kennen.
Weekendlijstje: Beginnen, presteren en jezelf leren kennen.

Weekendlijstje: Beginnen, presteren en jezelf leren kennen.

S10 staat dit weekend in de finale van het Eurovisie Songfestival. Tijdens een interview bij Matthijs gaat door vertelt ze dat ze zichzelf toestemming heeft gegeven om haar dromen na te jagen en dit avontuur aan te gaan. Het resultaat: meer zelfinzicht en een bijzondere prestatie. Dit weekend een lijstje over durven beginnen, presteren, en jezelf leren kennen.

Lees meer