Home Alle macht corrumpeert

Alle macht corrumpeert

12 augustus 1999

03-1999 Filosofie magazine Lees het magazine

Volgens Montesquieu (1689-1755) vereist iedere cultuur, iedere tijd en iedere situatie een eigen moraal. Er bestaat niet zoiets als de ideale staatsvorm met bijbehorende goud omrande wetsteksten. Ieder land moet steeds opnieuw gepaste wetten formuleren. Hoe dat moet gebeuren is het thema van zijn hoofdwerk Esprit des Loix. De belangrijkste hoofdstukken van dit 31-delige, enigszins chaotische meesterwerk zijn nu uitgebracht onder de titel Over de geest der wetten.

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Dit artikel op Filosofie.nl is alleen toegankelijk voor abonnees. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste verhalen over filosofie. Steun ons door lid te worden voor maar €4,99 per maand. Log in om als abonnee direct verder te kunnen lezen of sluit een abonnement af.


Als goed Verlichtingsdenker waakt Montesquieu voor de valkuil van het relativisme. Moraal en staatsvorm mogen dan wel variëren, maar alle staten moeten natuurlijk wel voldoen aan bepaalde universele randvoorwaarden. Een goede staat, of het nou een monarchie of een democratische republiek is, rust op wetenschappelijke inzichten en objectief vast te stellen natuurwetten. Een van de natuurwetten luidt dat alle macht corrumpeert. Montesquieu vertelt ons dit omslachtig, omdat hij bang was letterlijk het hoofd te verliezen. Hij smeert de koning daarom meer eens eerst wat stroop om de mond om vervolgens toch lekker bij zijn standpunt te blijven: ‘Om machtsmisbruik te voorkomen, dienen de zaken zodanig te zijn geregeld dat de macht de macht tot staan brengt.’ De politieke macht hoort niet bij de koning alleen te liggen. De macht moet worden opgedeeld in een wetgevende macht (de regering), een uitvoerende macht (politie en leger) en een rechtsprekende macht (de rechters). Deze drie machtsblokken, later bekend geworden als de trias politica, horen elkaar streng te controle-ren.
Montesquieu neemt met zijn machtsanalyse afstand van Hugo de Groot en John Locke. Die beweerden nog dat de legitimiteit van de staat op een sociaal contract hoort te rusten. Toevallige afspraken tussen wat burgers, reageert Montesquieu schamper, kunnen nooit de basis van de samenleving vormen. Ook hier is een wetenschappelijke fundament nodig. Een degelijke staat rust niet op de toevallige kongsies van partijen, maar op universele, wetenschappelijk vast te stellen en onveranderlijke waarheid.

Relevante berichten

Weekendlijstje Europa
Weekendlijstje Europa
Politiek

Weekendlijstje Europa

Vorige week stemden Europese regeringsleiders in met het kandidaat-lidmaatschap van Oekraïne en Moldavië. Onder druk van crises zoals de oorlog in Oekraïne, klimaatverandering of de Covid-pandemie kiest Europa vaak voor verdere Europese uitbreiding, samenwerking en integratie. Wat betekent dit voor de Europese identiteit en de rol van Europa in de wereld? In dit weekendlijstje vindt u vijf filosofische artikelen over Europa.

Lees meer
Weekendlijstje Spijt
Weekendlijstje Spijt

Weekendlijstje Spijt

Bij zijn bezoek aan Congo op 8 juni betuigde de Belgische koning Filip spijt voor de Belgische wandaden tijdens de koloniale overheersing. Hoewel officiële excuses ontbraken, werd deze spijtbetuiging geprezen als een stap in de goede richting. Maar kun je wel excuses maken voor iets wat je zelf niet gedaan hebt? Wat betekent spijt hebben eigenlijk en waar dient het voor? In dit weekendlijstje vindt u vijf artikelen over spijt.

Lees meer
Kunstmatige intelligentie
Kunstmatige intelligentie
Bewustzijn

Een zelfbewuste computer is onze favoriete nachtmerrie

Een softwareontwikkelaar van Google veroorzaakte een media-storm door te stellen dat zijn werkgever gebruikmaakt van een zelfbewuste chatbot. Maar is dat wel mogelijk? En wat betekent het dat we computers ontwikkelen die ons kunnen doen geloven dat ze bewust zijn?

Lees meer
Woede
Woede

Weekendlijstje: Woede

Een groep woedende boeren trok afgelopen week naar het huis van minister Van der Wal om hun onvrede te uiten over de nieuwe stikstofmaatregelen van het kabinet. Hoewel er in de maatschappij begrip lijkt te bestaan voor de boosheid bij boeren, klinkt er ook kritiek op de manier waarop zij deze boosheid uiten. Wat is woede, hoe gaan er mee om en kunnen we het positief inzetten? Daarover meer in dit weekendlijstje.  

Lees meer