Ik heb van huis uit evenveel argwaan als liefde voor de medemens meegekregen. De argwaan is er vooral voor groepen en voor intellectuelen, en de liefde is er voor de gewone mens, de gewone mens die er aan gewend lijkt altijd aan het kortste eind te trekken. Dit klinkt heel nobel, maar de argwaan voor de intellectueel kan vermomde miskenning zijn (het Indische gezin van mijn vader moest na de repatriëring in Nederland onderaan de ladder beginnen) en de genegenheid voor de gewone mens een heerlijke herinnering aan koloniale afhankelijkheid (mijn moeder groeide op tussen de baboes en djongos). Het kan, zeg ik. Ik weet dat ik niets weet natuurlijk, maar ik gooi graag alle kaarten op tafel en het lijkt me in alle gevallen goed om te beseffen dat je deugdzame leven vooral door macht en onmacht tot stand komt en niet door de deugd zelf.
Maar nu even over de argwaan voor de groep – die misschien wel zijn oorsprongen heeft in het jappenkamp en de moordende meutes tijdens de Bersiap. Het is niet zo dat we een teruggetrokken en geïsoleerd leven leidden in ons dorp op de Veluwe. Het huis was een voortdurende zoete inval en voor onze verjaardagen mochten we de hele klas uitnodigen. Maar overal waar het denken werd uitgeschakeld doordat het groepsproces het overnam, werden we geleerd op onze hoede te zijn. ‘Altijd zelf blijven denken!’ Dat kon op een stationstrap zijn waar de massa niet week voor de enkeling, maar ook op school waar docenten slaafs regels volgden of klassen in meutes transformeerden.
Even tussendoor …
Meer columns lezen van Coen Simon? Schrijf je in voor de gratis nieuwsbrief:
Nu het maatschappelijke ‘wij’ niet veel meer deelt dan zijn gedachteloze focus op zijn eigen timeline, maak ik me zorgen over de grote groep die al zolang aan het kortste eind trekt. Om ook maar eens een intellectueel te citeren herhaal ik hier wat Elias Canetti schrijft over de hetzemassa: ‘Ieder wil er deel aan hebben, ieder slaat toe. Om zijn slag te kunnen toebrengen, dringt iedereen tot zo dicht mogelijk bij het slachtoffer. Als hij zelf niet kan treffen, wil hij zien hoe het door anderen getroffen wordt.’
Is publieksfilosofie echt filosofie? Coen Simon gaat er op woensdag 15 april 2026 over in debat met emeritus hoogleraar filosofie Paul Cobben en filosofiedocent Eva-Anne Le Coultre in De Balie in Amsterdam. Klik hier voor meer info en tickets.
