Log in

Wachtwoord vergeten?

Word lid Log in Contact

Filosofie.nl

FM nr. 12/2018

Waarom we kunnen sterven van schuldgevoel

Joachim Duyndam

Soms kunnen mensen zo erg lijden aan schuld en schaamte dat ze er letterlijk aan onderdoor gaan. Filosoof Joachim Duyndam onderzoekt het fenomeen moral injury.

Van vrienden van mijn ouders is jaren geleden hun vijfjarig zoontje verdronken in de rivier vóór hun huis. Hij kon nog niet zwemmen. Zijn moeder is hier nooit meer overheen gekomen. Goedbedoelde hulp en troost, in de trant van “jij kon er niets aan doen”, maakten het alleen maar erger. Zij is letterlijk ten onder gegaan (overleden) aan schuldgevoel en zelfverwijt.
 
Toen dit gebeurde bestond het begrip moral injury nog niet. Maar het is er wel een goed en vreselijk voorbeeld van. Moral injury verwijst naar een verwonding of beschadiging waarvan de oorzaak moreel is, in dit geval door schuld, of preciezer: een allesverterend gevoel van schuld.

Tekst loopt door onder afbeelding

Illustratie: Olf de Bruin

 
Vandaag is het fenomeen moral injury in opkomst. Morele verwonding of morele schade wordt vaak gezien als aanvullend op of zelfs als alternatief voor posttraumatische stress-stoornis (PTSS). Militairen hebben er mee te maken, maar ook brandweerlieden en anderen die in een gevaarlijke frontlinie staan van hulpverlening en mensen redden. Maar uiteindelijk kan het iedereen overkomen. Het bijzondere – en filosofisch relevante – aan moral injury is dat je blijkbaar kunt lijden aan een morele verstoring. Terwijl PTSS alle lijden reduceert tot levensbedreiging, en we lijden meestal medisch opvatten én bestrijden (depressie, ziekte), veronderstelt moral injury een opvatting (mensbeeld) van mensen die moreel kunnen lijden. Toch is het begrip niet onomstreden: verwijst moral injury naar een werkelijk bestaand fenomeen, of creëert het nieuwe (mode)woord zelf de bijbehorende realiteit? Wat wordt bedoeld met moral injury? In dit artikel wil ik dit bijzondere fenomeen verkennen in een mensbeeld-benadering.

Verder lezen?

In een tijd waarin autoriteit, waarheid en het publieke debat onder druk staan kan filosofie met heldere analyses richting geven. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste verhalen over filosofie. Steun ons door lid te worden voor maar € 4,99 per maand. U krijgt daarmee toegang tot alle artikelen uit Filosofie Magazine en Wijsgerig Perspectief plus exclusieve achtergrondartikelen, interviews en portretten. Of bestel de losse editie na.

InloggenLid Worden