Home Waarom onderzoek naar geluk niet deugt en zelfs gevaarlijk is

Waarom onderzoek naar geluk niet deugt en zelfs gevaarlijk is

Door Rong Zwemmer op 23 maart 2017

Dit artikel krijgt u van ons cadeau

Wilt u onbeperkt toegang tot de artikelen op Filosofie.nl? U bent al abonnee vanaf €4,99 per maand. Sluit hier een abonnement af en u heeft direct toegang.

Onderzoek naar geluk deugt niet, zegt filosoof Coen Simon. Het is bovendien gevaarlijk: ‘De geluksmaffia maakt het individu beheersbaar.’

Bijna 90% van de Nederlanders pretendeert gelukkig te zijn, toont nieuw onderzoek van het Centraal Bureau voor de Statistiek. Volgens het recent verschenen ‘World Happiness Report 2017’ staat ons land op de zesde plaats van gelukkigste landen van de wereld. Dit lijken goede berichten, maar Simon legt uit waarom dit soort geluksonderzoeken niet deugen en bovendien gevaarlijk zijn. ‘Als uit dit onderzoek blijkt dat 90% gelukkig is, maar uit ander onderzoek blijkt dat 40% van de volwassenen in Nederland eenzaam is, dan is er óf iets mis met de onderzoeken, óf met de gebruikte definities van deze termen.’

Gevaarlijk

Deze geluksonderzoeken zijn volgens Simon niet onschuldig. ‘Als uit cijfers blijkt dat mensen gelukkig worden van een bepaald product, dan gaan we de werkelijkheid aanpassen om mensen op die manier gelukkig te maken. Juist doordat dit soort onderzoeken invloed hebben op beleid, wordt het gevaarlijk. Je denkt dat je geluk meet, en vervolgens ga je de werkelijkheid aanpassen aan de zogenaamde wensen die mensen hebben. Maar het punt is dat je niet eerst geluk meet.’

Er moet dan ook hard tegen de ‘geluksmaffia’ worden opgetreden. ‘Het is geen stoere taal om die onderzoekers geluksmaffia te noemen. Geluksonderzoeken vormen een onderdeel van het neoliberalisme dat het individu beheersbaar maakt. Geluk klinkt zo zachtaardig, maar dat is het beslist niet. Er gaat een gigantische hoeveelheid geld in die geluksonderzoeken om, allemaal omdat daar veel geld mee te verdienen is. Dit komt omdat je de behoefte van de consument aan het meten bent. Als ik weet wat jou gelukkig maakt kan ik dat produceren en kan ik daar geld aan verdienen. Zo simpel is het.’

Herhaling van cultuur

Het systeem van meten bij sociaalwetenschappelijk onderzoek naar geluk deugt niet, zegt Simon. Deze onderzoeken trekken het begrip geluk uiteen tot vooraf bepaalde meetbare entiteiten, denk hierbij aan: relaties, inkomen, of werk. Vervolgens gooien de onderzoekers de uitslagen van deze metingen bij elkaar en dan geven ze een algemeen oordeel over geluk. Dit is verkeerd.

‘Alles is in deze onderzoeken is van tevoren bedacht: het onderzoek legt de proefpersoenen al voor van welke producten ze wel of niet gelukkig kunnen worden. Het onderzoek vraagt bijvoorbeeld wil je een pannenkoek of wil je een aanslag? Mensen willen liever een pannenkoek, en dan moeten we dus meer pannenkoeken maken en moeten er minder aanslagen zijn. Maar geluk werkt niet op deze manier. Geluk bestaat in een veelvormigheid. Geluk ontstaat door omstandigheden die gebeuren. Dit laat zich niet afmeten aan de culturele producten die er zijn. Als wij mensen vragen wat zij het liefste willen van de producten die er al zijn, kun je alleen maar je cultuur herhalen. Hierdoor zullen de resultaten altijd hetzelfde blijven.’

Geluk als verhaal

Het onderzoek van het CBS vraagt volgens Simon niet naar geluk. ‘Het onderzoek vraagt: als je een cijfer geeft voor hoe gelukkig je bent, hoe hoog zou dat cijfer dan zijn? Dan vraag je alleen niet naar geluk, maar dan doe je alsof je naar geluk vraagt. De proefpersoon moet antwoord geven op een gelukschaal, maar de proefpersoon weet niet eens wat geluk betekent en dat wordt niet aan de orde gesteld.’

Het probleem is dat er niet een definitie van geluk bestaat, legt Simon uit. ‘Er is een verschil tussen een trap tegen je schenen voelen en je gelukkig voelen: dat is het verschil tussen een primair gevoel en een gemoedstoestand. Bij dat primaire gevoel komt geen ratio aan te pas. Daar is het onderscheid tussen mens en dier ook niet aanwezig. Maar als het gaat om geluk, maar ook bijvoorbeeld melancholie, blijdschap, wanhoop: dat zijn allemaal narratieve gevoelens die een verhaal met zich meedragen. Geluk bestaat alleen voor zover er een verhaal over bestaat.’

Geluksgevoelens kun je daarom niet meten: je kunt er alleen over praten. ‘Als ik jou vraag om op een schaal van 1 tot 10 aan te geven hoe gelukkig je bent en jij zegt 9, dan ga ik vragen: hoe kom jij zo gelukkig? Vertel maar eens? Dan komt er een verhaal en daar gaat het precies om bij geluk. Zo’n verhaal is niet inpasbaar in dit onderzoeksysteem.’

Bent u benieuwd geworden naar het werk van Coen Simon? Lees dan hier Filosoferen is makkelijker als je denkt, waarin hij korte metten maakt met de clichés en dogma’s van onze tijd.

Dit artikel is je cadeau gedaan door de redactie van Filosofie Magazine. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste verhalen over filosofie. Steun ons door lid te worden voor maar € 4,99 per maand. » lees meer

Relevante berichten

Weekendlijstje Spijt
Weekendlijstje Spijt

Weekendlijstje Spijt

Bij zijn bezoek aan Congo op 8 juni betuigde de Belgische koning Filip spijt voor de Belgische wandaden tijdens de koloniale overheersing. Hoewel officiële excuses ontbraken, werd deze spijtbetuiging geprezen als een stap in de goede richting. Maar kun je wel excuses maken voor iets wat je zelf niet gedaan hebt? Wat betekent spijt hebben eigenlijk en waar dient het voor? In dit weekendlijstje vindt u vijf artikelen over spijt.

Lees meer
Kunstmatige intelligentie
Kunstmatige intelligentie
Bewustzijn

Een zelfbewuste computer is onze favoriete nachtmerrie

Een softwareontwikkelaar van Google veroorzaakte een media-storm door te stellen dat zijn werkgever gebruikmaakt van een zelfbewuste chatbot. Maar is dat wel mogelijk? En wat betekent het dat we computers ontwikkelen die ons kunnen doen geloven dat ze bewust zijn?

Lees meer
Woede
Woede

Weekendlijstje: Woede

Een groep woedende boeren trok afgelopen week naar het huis van minister Van der Wal om hun onvrede te uiten over de nieuwe stikstofmaatregelen van het kabinet. Hoewel er in de maatschappij begrip lijkt te bestaan voor de boosheid bij boeren, klinkt er ook kritiek op de manier waarop zij deze boosheid uiten. Wat is woede, hoe gaan er mee om en kunnen we het positief inzetten? Daarover meer in dit weekendlijstje.  

Lees meer
Verbeelding
Verbeelding

Weekendlijstje verbeelding

Kinderen fantaseren de wonderlijkste verhalen bij elkaar. Als volwassenen raken we die kinderlijke fantasie vaak een beetje uit kwijt. Zonde, want we kunnen veel leren van onze eigen verbeelding. Dit weekend een lijstje over fantasie en verbeelding.

Lees meer