Home Politiek Marli Huijer: Populisme
Politiek

Marli Huijer: Populisme

Door Marli Huijer op 21 februari 2017

Cover van 02-2017
02-2017 Filosofie magazine Lees het magazine

Wat betekent het oprukkend populisme in Europa en Amerika voor de filosofie? Filosofie gedijt bij pluraliteit. Zonder veelheid en diversiteit van perspectieven kun je onmogelijk filosofie beoefenen. Je moet de vrijheid hebben om op verschillende manieren te denken. Juist die vrijheid en diversiteit van denken komen door het populisme in het gedrang.

Hoe populisme tot verlies aan pluraliteit leidt, wordt glashelder beschreven door de Duitse politicoloog Jan-Werner Müller in zijn boek Was ist Populismus?. Hoewel populisme verschillende gedaanten kent, zijn er drie kenmerken die alle vormen gemeen hebben:
–Populisten zetten zich af tegen ‘de elite’ die corrupt zou zijn en alleen zichzelf bedient.
–Populisten zijn tegen pluraliteit, omdat er maar één volk is en alleen zij dat vertegenwoordigen.
–Populisten stellen dit fictieve volk voor als moreel zuiver en volledig één.

Zijn populisten eenmaal aan de macht, dan doen ze er alles aan om die te behouden:
–Ze proberen het staatsapparaat over te nemen.
–Ze maken instituties die de democratie en pluraliteit zeker stellen belachelijk (‘fopparlement’, ‘neprechtbank’) of leggen deze lam.
–Ze gaan zelf over tot corruptie en cliëntelisme. En ze smoren tegengeluiden en tegenbewegingen vanuit de samenleving in de kiem.

Als je Müllers boek leest, hoor je Hannah Arendt op de achtergrond meedenken. Pluraliteit – ‘We zijn daarin allen gelijk dat we allemaal verschillend zijn’ – is voor haar de voorwaarde bij uitstek van alle politieke leven. Waarom is pluraliteit zo waardevol? Je zou pluraliteit kunnen vertalen als ‘meervoudigheid’ of ‘veelstemmigheid’. Die meervoudigheid bevordert de vrijheid. Hoe meer perspectieven op de waarheid en op waarden, des te groter de vrijheid om op diverse manieren te leven. Bovendien kunnen door de veelheid van stemmen waarheden en waarden worden weersproken. Via woord en tegenwoord groeien onze kennis en inzichten.

Wie de filosofie, en daarmee de pluraliteit, een warm hart toedraagt, doet er goed aan zich actief te weren tegen het populisme. Niet door populisten zwart te maken of hen van het gesprek buiten te sluiten, maar door de populistische visie en verbeelding keer op keer te weerleggen. En door met zo veel mogelijk mensen te spreken over het gevaar dat het populisme vormt.

Niet morgen of volgend jaar, maar nu.

PS: Nu mijn aanstelling als Denker des Vaderlands bijna voorbij is, is dit voorlopig mijn laatste column voor Filosofie Magazine.

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Dit artikel op Filosofie.nl is alleen toegankelijk voor abonnees. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste verhalen over filosofie. Steun ons door lid te worden voor maar €4,99 per maand. Log in om als abonnee direct verder te kunnen lezen of sluit een abonnement af.

Relevante berichten

Weekendlijstje Europa
Weekendlijstje Europa
Politiek

Weekendlijstje Europa

Vorige week stemden Europese regeringsleiders in met het kandidaat-lidmaatschap van Oekraïne en Moldavië. Onder druk van crises zoals de oorlog in Oekraïne, klimaatverandering of de Covid-pandemie kiest Europa vaak voor verdere Europese uitbreiding, samenwerking en integratie. Wat betekent dit voor de Europese identiteit en de rol van Europa in de wereld? In dit weekendlijstje vindt u vijf filosofische artikelen over Europa.

Lees meer
Waarom we volgens Habermas geen riskant pokerspel met Rusland moeten spelen
Waarom we volgens Habermas geen riskant pokerspel met Rusland moeten spelen
Politiek

Waarom we volgens Habermas geen riskant pokerspel met Rusland moeten spelen

In Duitsland willen voormalig pacifisten dat de regering-Scholz meer wapens levert aan Oekraïne. De Duitse filosoof Jürgen Habermas ergert zich aan hun morele verontwaardiging. Volgens Habermas-kenner René Gabriëls pleit de politiek denker voor redelijkheid in een machtsstrijd die allesbehalve redelijk is.

Lees meer
Als God bestond zou men hem moeten afschaffen
Als God bestond zou men hem moeten afschaffen
Politiek
Voor leden

Als God bestond zou men hem moeten afschaffen

De Russische denker Michail Bakoenin keerde zich rond zijn vijftigste af van het idealistische gedachtegoed van Marx en Hegel en werd zo vader van het anarchisme. ‘De idealisten mogen zich hun God dan mooi voorstellen als door de tederste liefde voor de menselijke vrijheid bewogen, maar een meester blijft niettemin altijd een meester.’ Een nieuwe Nederlandse vertaling van een klassiek geworden pleidooi tegen God en voor de revolutie.

Lees meer
Eva Rovers: ‘De politiek is te veel met de politiek bezig, en te weinig met de samenleving.’
Eva Rovers: ‘De politiek is te veel met de politiek bezig, en te weinig met de samenleving.’
Politiek

Eva Rovers: ‘De politiek is te veel met de politiek bezig, en te weinig met de samenleving.’

Het is niet best gesteld met het vertrouwen in de politiek in Nederland. En met het vertrouwen van de politiek in de burger gaat het niet veel beter, stelt schrijver en spreker Eva Rovers in haar nieuwe boek. ‘Laat inwoners via burgerberaden meebeslissen over het bestuur van het land.’

Lees meer