Kun je denken dat je denkt zonder dat je denkt? Filosofie is moeilijker als je denkt in paradoxen.
Als ik me op een hoge plek bevind en naar beneden kijk, voelt het alsof er een elektrische lading van mijn tenen naar mijn buik kruipt. Ik ben niet bang om te vallen; ik ben bang dat ik spring! Ik vrees de controle over mijn lichaam te verliezen en mezelf in de diepte te werpen. Ik ben niet suïcidaal, ik wil niet springen, maar de gedachte om te springen dringt zich aan mij op. Pas als ik weer veilig beneden ben, keert mijn normale geestestoestand terug.
Ik heb dit nu zo vaak meegemaakt dat je zou denken dat ik inmiddels weerstand kan bieden aan deze gedachte. Dat is helaas niet zo. Mijn inzicht in deze hoogtevrees maakt wel dat ik me er niet onnodig veel mee bezighoud. De zelfkennis maakt het Âdragelijk. Dat geldt voor wel meer ziektes. Je voelt je gezien als hetgeen waaraan je lijdt een naam heeft; je beeldt je het niet in. Zelfs als de naam alleen de symptomen beschrijft, zoals bij hoogtevrees, is het geruststellend dat ook anderen eraan lijden en het blijkbaar een plek heeft verdiend in de psychologie.
Sommige ziektes behelzen dat je geen inzicht in je ziekte hebt
Er zijn ook ziektes die behelzen dat je geen inzicht in je ziekte hebt. Iemand met waangedachten die niet te onderscheiden zijn van de werkelijkheid, kan geheel bekend zijn met wat schizofrenie is, zonder dat hij van zichzelf weet dat hij eraan lijdt. Als hij zou inzien dat sommige gedachten niet overeenstemmen met de werkelijkheid, zou dat de kwalijke gevolgen van de ziekte deels ondervangen. Maar hoe gezonder je denkt te zijn, hoe zieker je eigenlijk bent.
Stel: een psychiater vertelt je dat je niet meer in staat bent goed te oordelen en dat je onmiddellijk moet worden opgenomen. Zou je de psychiater dan geloven, omdat je weet dat het bij de diagnose hoort dat je zelf niet gelooft dat je ziek bent? Of zou je denken dat de arts het bij het Âverkeerde eind heeft? Je overtuiging dat de Âpsychiater zich vergist is een symptoom van de aandoening en onderschrijft juist diens diagnose. En dus ondermijnt je overtuiging zichzelf. Maar als je de psychiater serieus neemt, getuigt dat er toch van dat je niet ziek bent? Hierop kan eigenlijk niets anders volgen dan een onterechte Âvrijwillige opname, dan wel een terechte gedwongen opname.
