Wetenschap checkt met experimenten de feiten, filosofie checkt het denken.
Hoe weet je of je iets weet? Dat is ingewikkelder dan het lijkt. Stel, je kijkt naar buiten en ziet een hondje door de plassen stampen, gevolgd door een man in een regenjas. Je concludeert dat je buurman zijn poedel aan het uitlaten is. Wéét je het dan ook? Om dat te kunnen zeggen, moet het in ieder geval waar zijn. Als het je partner met jullie bulldog is, is van kennis natuurlijk geen sprake. Daarnaast mag het geen toeval zijn dat je gelijk hebt: als je elke hond een poedel noemt en je buren nog nooit hebt gezien, dan weet je niet dat buiten je buurman met zijn poedel loopt, zelfs als dat toevallig daadwerkelijk het geval is.
Kennis moet je oefenen
Kennis kan niet berusten op toevalstreffers, maar alleen op goede gewoontes: pas als je genoeg poedels en buurmannen hebt gezien, kun je ze herkennen. De Amerikaans-Cubaanse filosoof Ernest Sosa (1940) vergelijkt het met boogschieten: alleen raak schieten is niet genoeg om een goede boogschutter te zijn, je moet raak schieten ómdat je een goed schot aflevert. En dat lukt alleen als je oefent en patronen inslijt tot je de vaardigheid helemaal onder de knie hebt.
Stel je nu voor dat je door een onbekend gebied rijdt. Overal langs de weg zie je schuren staan. Op gegeven moment kijk je naar een specifiek exemplaar en concludeer je: dat is een schuur. Je hebt in je leven al duizenden schuren gezien en weet precies waar je op moet letten – je bent een vaardig kenner van schuren. Maar wat je niet weet, is dat je je in Fake Barn County bevindt, waar ze de lokale gewoonte hebben om huizen te bouwen met de façade van een schuur ervoor. De specifieke schuur waar jij naar kijkt is ook in werkelijkheid een schuur, maar alle ‘schuren’ eromheen zijn nep. Weet je dan dat je een schuur ziet? Of is dat toch een toevalstreffer?
Echt?!
Wat maakt het nou uit of je een schuur verkeerd aanwijst? Het gedachte-experiment van Fake Barn County lijkt misschien te gaan over een puur theoretische discussie over kennis, maar er zijn ook meer problematische varianten van te bedenken. Wat als je in een land bent waar de gifslangen eruit zien als de ongevaarlijke slangen van thuis? Als je op een Mexicaanse menukaart gerechten ziet staan met één, twee of drie pepertjes erbij, en je uitgaat van wat in Nederland gewoon is? Of als je in een streek komt waar poedels geen aaibare dieren zijn, maar getraind worden als gevechtshond? Om door de wereld te navigeren moet je weten wanneer je iets niet weet – en wanneer je dus van geijkte gewoontes af moet wijken.
