Home De illusie van kennis

De illusie van kennis

Door Rob Hartmans op 20 april 2020

De illusie van kennis
Cover van 05-2020
05-2020 Filosofie magazine Lees het magazine

Wat blijft er over als je iemands persoonlijkheid als een ui laag voor laag afpelt? Niets. Uit zelfbescherming omringt een mens zich daarom met illusies, betoogt Klaas van Berkel.

Het woord ‘illusie’ heeft een negatieve klank, omdat het tegenover het positieve begrip ‘werkelijkheid’ staat. Het is niet zo erg als het begrip ‘leugen’, dat een bewuste verdraaiing of ontkenning van de waarheid is, maar toch is het niet best: illusies zijn zeepbellen, en die spatten vroeg of laat uiteen. Aan illusies hebben we dus niets, we moeten altijd ‘factchecken’. Maar klopt dit wel? Is ‘de werkelijkheid’ niet net zo’n problematisch begrip als ‘de waarheid’? Is ze misschien niet ook illusoir, en kunnen illusies eigenlijk niet heel nuttig of zelfs noodzakelijk zijn?

Dit zijn filosofische vragen, maar de auteur van Een en al illusies is geen filosoof. Klaas van Berkel was van 1988 tot begin dit jaar hoogleraar geschiedenis na de Middeleeuwen aan de Rijksuniversiteit Groningen en heeft zich vooral beziggehouden met wetenschaps- en cultuurgeschiedenis. Zijn dissertatie ging over de zeventiende-eeuwse natuurwetenschapper Isaac Beeckman en ‘de mechanisering van het wereldbeeld’. Dat laatste begrip was tevens de titel van het invloedrijke hoofdwerk van wetenschapshistoricus E.J. Dijksterhuis, over wie Van Berkel een dikke biografie schreef. In deze bundel zijn essays opgenomen die Van Berkel de afgelopen dertig jaar heeft geschreven, niet alleen over Beeckman en Dijksterhuis, maar ook over historici als Johan Huizinga, P.J. Bouman, J.W. Schulte Nordholt en Arie van Deursen. En over onderwerpen als cultuurkritiek en cultuurpessimisme, de Indische eclipsexpeditie van 1901, en de aard van de discipline cultuurgeschiedenis.
 

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Dit artikel op Filosofie.nl is alleen toegankelijk voor abonnees. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste verhalen over filosofie. Steun ons door lid te worden voor maar €4,99 per maand. Log in om als abonnee direct verder te kunnen lezen of sluit een abonnement af.

Relevante berichten

Een kerk voor het vrije woord
Een kerk voor het vrije woord

Een kerk voor het vrije woord

De Balie opende vorige week zijn deuren als gebedshuis, op grond van een heilig geloof in democratie, de rechtsstaat en de heilzame, bindende werking van cultuur. Waarom zou een cultuur- en debatcentrum zich anno 2022 geen seculiere kerk mogen noemen? We vroegen het Balie-directeur Yoeri Albrecht en Denker des Vaderlands Paul van Tongeren.

Lees meer
chronische ziekte
chronische ziekte

Waarom het begrip ‘chronische ziekte’ niet vanzelfsprekend is

Het aantal mensen met een chronische ziekte in Nederland stijgt, stellen onderzoekers. Sanneke de Haan, bijzonder hoogleraar psychiatrie en filosofie aan de Erasmus Universiteit Rotterdam, laat zien waarom het begrip ‘chronische ziekte’ niet zo vanzelfsprekend is als het lijkt.

Lees meer
Bertrand Russell over ‘het probleem van China’
Bertrand Russell over ‘het probleem van China’
Niet-westerse filosofie

Bertrand Russell over ‘het probleem van China’

Toen de Britse filosoof Bertrand Russell een jaar lesgaf in China, raakte hij diep onder de indruk van het land. Vooral het vermogen van de bevolking om gelukkig te zijn raakte hem. Wel maakte hij zich zorgen over de groeiende invloed van het Westen. Is het China gelukt om zijn eigenheid ten opzichte van het Westen te bewaren?

Lees meer
Weekendlijstje: Beginnen, presteren en jezelf leren kennen.
Weekendlijstje: Beginnen, presteren en jezelf leren kennen.

Weekendlijstje: Beginnen, presteren en jezelf leren kennen.

S10 staat dit weekend in de finale van het Eurovisie Songfestival. Tijdens een interview bij Matthijs gaat door vertelt ze dat ze zichzelf toestemming heeft gegeven om haar dromen na te jagen en dit avontuur aan te gaan. Het resultaat: meer zelfinzicht en een bijzondere prestatie. Dit weekend een lijstje over durven beginnen, presteren, en jezelf leren kennen.

Lees meer