Log in

Wachtwoord vergeten?

Word lid Log in Contact

Filosofie.nl

FM nr. 1/2015

Damiaan Denys: ‘In de angst ervaren we dat we vrij zijn’

Lianne Tijhaar
Filosoof, schrijver

Filosoof-psychiater Damiaan Denys behandelt mensen met angststoornissen. Maar ons genezen van de angst is allerminst zijn bedoeling. ‘Angst herinnert ons aan de mogelijkheid dat het anders kan.’

‘Verschoon elke dag je vaatdoekje’, ‘Schep eten om in de magnetron’, want: ziekmakers zie je niet. Met deze campagne waarschuwt het Voedingscentrum voor voedselinfecties die overal op de loer zouden liggen. ‘We zijn in de greep van de angst’, aldus psychiater-filosoof Damiaan Denys. We zijn bang voor de meest zeldzame ziektes en onwaarschijnlijke terroristische aanslagen. Maar ook voor het alledaagse: het klimaat, techniek, voeding – zelfs een vaatdoekje is een potentieel gevaar. Alles wat zich aan ons voordoet, zien we vanuit het perspectief van de angst. ‘We handelen inmiddels vaker om angst te vermijden dan omdat we daadwerkelijk iets willen. Onlangs annuleerde een scholengemeenschap uit Etten-Leur nog een schoolreisje naar Parijs. Vierhonderd leerlingen bleven thuis. Uit angst voor een terreuraanslag van IS.'

Omarmen

Denys is psychiater en filosoof: twee zielen in één borst. Als psychiater is hij gespecialiseerd in het bestrijden van overdreven angstgevoelens. Als filosoof weet hij dat angst hoort bij het bestaan en verwondert hij zich juist over onze wanhopige poging die onder controle te houden. Angst is namelijk onlosmakelijk verbonden met het menselijke bestaan, aldus de filosoof – en dat is zeker niet alleen negatief. Je krijgt een andere baan aangeboden of ontmoet iemand die veel aantrekkelijker is dan je huidige partner. Dat wekt nieuwsgierigheid en verwondering, maar ook angst. Veel mensen deinzen daarvoor terug, bang om hun vertrouwde leven te verliezen. ‘We zijn geneigd te vluchten voor de angst, maar we moeten die juist omarmen’, stelt Denys. ‘Een nieuwe baan of liefde wekt weliswaar angst op, maar tegelijkertijd is het de enige manier waarop we ervaren dat wij vrij zijn. Wat niet wil zeggen dat we telkens van baan of partner moeten wisselen. Maar als we ons voor elke mogelijkheid van verandering afsluiten, zijn we nooit vrij.’

Denys verwijst vooral naar Søren Kierkegaard en Jean-Paul Sartre, twee filosofen die bij uitstek hebben gethematiseerd hoe angst en vrijheid samenhangen. Kierkegaard noemt angst zelfs ‘de duizeling van de vrijheid’. Sartre stelt dat ons bestaan nooit vastligt – we zijn geen essentie, maar existentie: louter ‘bestaan’, dat we zelf definiëren door onze handelingen en keuzes. We moeten onszelf ontwerpen, wat ook betekent dat keuzes die we in het verleden hebben gemaakt – zoals voor een baan of een partner – nooit definitief zijn. Deze inzichten komen pas aan het licht in de angst, volgens Denys. ‘Angst herinnert ons aan de mogelijkheid dat het anders kan. Als wij voortdurend onze angst opzijschuiven, gaan die inzichten verloren.’

Verder lezen?

In een tijd waarin autoriteit, waarheid en het publieke debat onder druk staan kan filosofie met heldere analyses richting geven. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste verhalen over filosofie. Steun ons door lid te worden voor maar € 4,99 per maand. U krijgt daarmee toegang tot alle artikelen uit Filosofie Magazine en Wijsgerig Perspectief plus exclusieve achtergrondartikelen, interviews en portretten. Of bestel de losse editie na.

InloggenLid Worden