Home Ten geleide: Nihilisme

Ten geleide: Nihilisme

Door Paul van Tongeren op 06 november 2014

Cover van 03-2011
03-2011 Wijsgerig Perspectief Lees het magazine

Ongeveer 125 jaar geleden schreef Nietzsche over de geschiedenis van het Europees nihilisme. Volgens hem was dat een geschiedenis van de toekomst. Het nihilisme zou zich de komende eeuwen ontwikkelen tot een enorme catastrofe. Wij zitten inmiddels midden in die periode…

Arnon Grunberg interviewde een tijdje geleden Johan Goudsblom, schrijver van het boek Nihilisme en cultuur, dat ruim vijftig jaar geleden verscheen. In dat gesprek zegt Goudsblom dat we tegenwoordig allemaal nihilistisch zijn, ook al weten we het niet. Hij vergelijkt het met de aanwezigheid van kernwapens in onze samenleving: ze zijn er en vormen potentieel een enorm gevaar, maar vrijwel niemand slaapt er minder rustig door.

Minister Donner noemde de overwinning van de PVV bij de Europese verkiezingen in 2009 een symptoom van nihilisme. Columnist Heldring zegt in een interview in de Volkskrant van 16 april 2010 dat Fortuyn en Wilders ‘eigenlijk nihilisten’ zijn. Jan Dirk Snel schrijft, onder verwijzing naar de gedoogverklaring van het huidige kabinet, op zijn weblog dat ‘doen alsof de islam een serieus issue is’ ‘de kern van het huidige nihilisme’ is.

Wat betekent ‘nihilisme’? Is het alleen een gesofisticeerd scheldwoord, een term om aan te geven dat je het ergens niet mee eens bent? Of heeft het woord ook een beschrijvende betekenis? Zegt het misschien zelfs iets over de toestand van de Europese cultuur? Over onszelf? Zijn wij nihilistisch zonder het te weten? Of doen we maar alsof? Kunnen we het nihilisme overwinnen?

Enkele van deze vragen komen aan de orde in dit nummer van Wijsgerig Perspectief. Uit de lange geschiedenis waarin het begrip ‘nihilisme’ werd gevormd belichten we twee belangrijke momenten: Nel Grillaert beschrijft de opkomst van het Russische nihilisme aan het eind van de negentiende eeuw, en belicht vooral de wijze waarop het in de Russische literatuur van Toergenjev en Dostojevski verschijnt. André van der Braak laat aan de hand van de Japanse filosoof Nishitani zien, hoe rond de thematiek van het nihilisme westerse en oosterse filosofie elkaar treffen.

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Dit artikel op Filosofie.nl is alleen toegankelijk voor abonnees. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste verhalen over filosofie. Steun ons door lid te worden voor maar €4,99 per maand. Log in om als abonnee direct verder te kunnen lezen of sluit een abonnement af.

Relevante berichten

Een kerk voor het vrije woord
Een kerk voor het vrije woord

Een kerk voor het vrije woord

De Balie opende vorige week zijn deuren als gebedshuis, op grond van een heilig geloof in democratie, de rechtsstaat en de heilzame, bindende werking van cultuur. Waarom zou een cultuur- en debatcentrum zich anno 2022 geen seculiere kerk mogen noemen? We vroegen het Balie-directeur Yoeri Albrecht en Denker des Vaderlands Paul van Tongeren.

Lees meer
Weekendlijstje: Geheimen
Weekendlijstje: Geheimen

Weekendlijstje: Geheimen

Deze week werd duidelijk dat premier Rutte jarenlang eigenhandig sms’jes van zijn oude Nokia verwijderde. De premier heeft naar eigen zeggen “nooit bewust” belangrijke zaken verborgen, maar de oppositie ziet een patroon van het achterhouden van informatie. Naar aanleiding van het sms-debat, dit weekend een lijstje over geheimen.

Lees meer
Bertrand Russell over ‘het probleem van China’
Bertrand Russell over ‘het probleem van China’
Niet-westerse filosofie

Bertrand Russell over ‘het probleem van China’

Toen de Britse filosoof Bertrand Russell een jaar lesgaf in China, raakte hij diep onder de indruk van het land. Vooral het vermogen van de bevolking om gelukkig te zijn raakte hem. Wel maakte hij zich zorgen over de groeiende invloed van het Westen. Is het China gelukt om zijn eigenheid ten opzichte van het Westen te bewaren?

Lees meer
Weekendlijstje: Beginnen, presteren en jezelf leren kennen.
Weekendlijstje: Beginnen, presteren en jezelf leren kennen.

Weekendlijstje: Beginnen, presteren en jezelf leren kennen.

S10 staat dit weekend in de finale van het Eurovisie Songfestival. Tijdens een interview bij Matthijs gaat door vertelt ze dat ze zichzelf toestemming heeft gegeven om haar dromen na te jagen en dit avontuur aan te gaan. Het resultaat: meer zelfinzicht en een bijzondere prestatie. Dit weekend een lijstje over durven beginnen, presteren, en jezelf leren kennen.

Lees meer