Home Ten geleide: Levinas

Ten geleide: Levinas

Door Chris Doude van Troostwijk op 20 januari 2014

Cover van 01-2006
01-2006 Wijsgerig Perspectief Lees het magazine

Op welke manier kan men aandacht besteden aan Emmanuel Levinas, die honderd jaar geleden op 12 januari werd geboren en tien jaar geleden op eerste kerstdag overleed? Als geen ander filosoof heeft Levinas in Nederland en België school gemaakt. Een groot deel van zijn vaak moeilijk toegankelijke werken is vertaald. Er zijn veel artikelen en promoties over zijn werk geschreven. Het gelaat van de Ander werd een chiffre voor ingewijden, een cliché voor buitenstaanders.

Opvallend aan de Nederlandstalige receptie van Levinas is de relatieve gretigheid waarmee theologen en godsdienstwijsgeren zich op  zijn denken stortten. Volgens sommigen van hen volgt het denken van Levinas volgt een dubbele lijn: enerzijds Grieks en anderzijds joods. Af en toe wordt daarbij een manicheïstische boedelscheiding gesuggereerd: Grieks zou Levinas als filosoof zijn, joods als Bijbels theoloog of als religieus denker. Geen van beide opties doen recht aan Levinas’ eigen intenties en aan het algemeen filosofische belang van zijn werk. Dat hij reflecteert op en met behulp van Bijbel- en Talmoedteksten, maakt hem nog niet tot theoloog. Het is niet het onderwerp dat theologisch maakt, maar de gebruikte methode. Theologie als dogmatische reflectie is een rationele verantwoording van geloof. Theologie en metafysica liggen in elkaars verlengde, hetgeen juist van de theologie een ‘Grieks’ gebeuren maakt. Niet zonder reden heeft men gezegd dat het jodendom, als praktijk van voortgaande interpretatie, geen theologie kent. Maar dat het joodse denken – wat het ook moge zijn – nog niet tot een filosofische aangelegenheid. Of men zou filosofie moeten opvatten in de wel zeer ruime betekenis van wijsheidsbeoefening.

Levinas onderstreept in elk geval herhaaldelijk dat zijn denken niet ‘theologisch’ moet worden verstaan. Hij blijft schatplichtig aan de wijsgerige fenomenologie van die door Husserl als strenge wetenschap is ontworpen, maar de Heidegger op een ontologische leest is geschoeid.Misschien kenschetst men Levinas het best als een negatief fenomenoloog. Hij brengt onder woorden wat zich onttrekt aan de verschijning en aan het bereik van de thematiserende Logos. En als bron voor deze negatieve fenomenologie bieden zich onder meer de Bijbelse literatuur en de kernwoorden uit de religie aan. Voor het overige biedt Levinas’ werk sterke weerstand tegen theologische annexatie.

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Dit artikel op Filosofie.nl is alleen toegankelijk voor abonnees. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste verhalen over filosofie. Steun ons door lid te worden voor maar €4,99 per maand. Log in om als abonnee direct verder te kunnen lezen of sluit een abonnement af.

Relevante berichten

Een kerk voor het vrije woord
Een kerk voor het vrije woord

Een kerk voor het vrije woord

De Balie opende vorige week zijn deuren als gebedshuis, op grond van een heilig geloof in democratie, de rechtsstaat en de heilzame, bindende werking van cultuur. Waarom zou een cultuur- en debatcentrum zich anno 2022 geen seculiere kerk mogen noemen? We vroegen het Balie-directeur Yoeri Albrecht en Denker des Vaderlands Paul van Tongeren.

Lees meer
Weekendlijstje: Geheimen
Weekendlijstje: Geheimen

Weekendlijstje: Geheimen

Deze week werd duidelijk dat premier Rutte jarenlang eigenhandig sms’jes van zijn oude Nokia verwijderde. De premier heeft naar eigen zeggen “nooit bewust” belangrijke zaken verborgen, maar de oppositie ziet een patroon van het achterhouden van informatie. Naar aanleiding van het sms-debat, dit weekend een lijstje over geheimen.

Lees meer
Bertrand Russell over ‘het probleem van China’
Bertrand Russell over ‘het probleem van China’
Niet-westerse filosofie

Bertrand Russell over ‘het probleem van China’

Toen de Britse filosoof Bertrand Russell een jaar lesgaf in China, raakte hij diep onder de indruk van het land. Vooral het vermogen van de bevolking om gelukkig te zijn raakte hem. Wel maakte hij zich zorgen over de groeiende invloed van het Westen. Is het China gelukt om zijn eigenheid ten opzichte van het Westen te bewaren?

Lees meer
Weekendlijstje: Beginnen, presteren en jezelf leren kennen.
Weekendlijstje: Beginnen, presteren en jezelf leren kennen.

Weekendlijstje: Beginnen, presteren en jezelf leren kennen.

S10 staat dit weekend in de finale van het Eurovisie Songfestival. Tijdens een interview bij Matthijs gaat door vertelt ze dat ze zichzelf toestemming heeft gegeven om haar dromen na te jagen en dit avontuur aan te gaan. Het resultaat: meer zelfinzicht en een bijzondere prestatie. Dit weekend een lijstje over durven beginnen, presteren, en jezelf leren kennen.

Lees meer