Home Ten geleide: Johannes Duns Scotus

Ten geleide: Johannes Duns Scotus

20 maart 2014

Cover van 04-2008
04-2008 Wijsgerig Perspectief Lees het magazine

In 2008 is het zeven eeuwen geleden dat Johannes Duns Scotus (1265- 1308/9) te Keulen stierf. Hier kreeg hij als lid van de religieuze orde der franciscanen of minderbroeders ongetwijfeld een eenvoudige begrafenis, maar als filosoof en theoloog leefde hij in de middeleeuwen luisterrijk voort: hij gold als de geestelijke vader van een van de belangrijkste filosofische scholen: de scotisten.

In de moderne tijd begint zijn roem echter te tanen. Erasmus in de Lof der Zotheid beschouwt Duns Scotus als het symbool van de ontaarding van het scholastiek denken. Een eeuw later deed in Leiden een humanistische filosoof deze kritiek nog eens dunnetjes over. Duns Scotus heeft ons een wijsbegeerte nagelaten hebben, zo schreef hij ‘vol onzin, hinderlijke spitsvondigheden en schadelijke dwalingen. Hij smeedde voor ons vele wezenlijkheden, zijndheden, ditheden en datheden, gedrochten van woorden die niets in de werkelijkheid betekenen’. Daar komt bij dat de filosofie vanaf Descartes niets meer wilde weten van Duns Scotus’ voluntarisme – de vrije keuze van de wil – zodat in de woorden van de hedendaagse Franse filosoof Olivier Boulnois de ‘onderdrukking van het scotische denken in de zeventiende eeuw het vergeten van de vrijheid betekende’. Alleen in de franciscaanse orde verdween de belangstelling voor zijn ideeën niet.

Het is door het werk van mediëvisten als Etienne Gilson (1884- 1978), die in 1952 Jean Duns Scot, introduction à ses positions fondamentales publiceerde, en A. Wolter (*1913), met zijn The transcendentals and their function in the Metaphysics of Duns Scotus (1948), dat sinds het midden van de vorige eeuw Duns Scotus weer in het volle licht van de schijnwerpers staat en hij zijn ereplaats naast Thomas van Aquino in de geschiedenis van middeleeuwse wijsbegeerte heeft herkregen. In 1950 verschenen in Vaticaanstad – 85 jaar nadat men aan de Leonina-editie van Thomas van Aquino begon – de eerste delen van een kritische editie van zijn theologische en filosofische geschriften. Hoewel het werk aan deze uitgave in de jaren negentig van de vorige eeuw in een stroomversnelling is geraakt doordat de verantwoordelijkheid is overgenomen door het St. Bonaventureinstituut in de Verenigde Staten, is de editie nog verre van voltooid. In elk geval is de mogelijkheid geschapen dat Duns Scotus voor de gemiddelde academisch filosoof meer betekent dan een vage naam.

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Dit artikel op Filosofie.nl is alleen toegankelijk voor abonnees. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste verhalen over filosofie. Steun ons door lid te worden voor maar €4,99 per maand. Log in om als abonnee direct verder te kunnen lezen of sluit een abonnement af.

Relevante berichten

Een kerk voor het vrije woord
Een kerk voor het vrije woord

Een kerk voor het vrije woord

De Balie opende vorige week zijn deuren als gebedshuis, op grond van een heilig geloof in democratie, de rechtsstaat en de heilzame, bindende werking van cultuur. Waarom zou een cultuur- en debatcentrum zich anno 2022 geen seculiere kerk mogen noemen? We vroegen het Balie-directeur Yoeri Albrecht en Denker des Vaderlands Paul van Tongeren.

Lees meer
Weekendlijstje: Geheimen
Weekendlijstje: Geheimen

Weekendlijstje: Geheimen

Deze week werd duidelijk dat premier Rutte jarenlang eigenhandig sms’jes van zijn oude Nokia verwijderde. De premier heeft naar eigen zeggen “nooit bewust” belangrijke zaken verborgen, maar de oppositie ziet een patroon van het achterhouden van informatie. Naar aanleiding van het sms-debat, dit weekend een lijstje over geheimen.

Lees meer
Bertrand Russell over ‘het probleem van China’
Bertrand Russell over ‘het probleem van China’
Niet-westerse filosofie

Bertrand Russell over ‘het probleem van China’

Toen de Britse filosoof Bertrand Russell een jaar lesgaf in China, raakte hij diep onder de indruk van het land. Vooral het vermogen van de bevolking om gelukkig te zijn raakte hem. Wel maakte hij zich zorgen over de groeiende invloed van het Westen. Is het China gelukt om zijn eigenheid ten opzichte van het Westen te bewaren?

Lees meer
Weekendlijstje: Beginnen, presteren en jezelf leren kennen.
Weekendlijstje: Beginnen, presteren en jezelf leren kennen.

Weekendlijstje: Beginnen, presteren en jezelf leren kennen.

S10 staat dit weekend in de finale van het Eurovisie Songfestival. Tijdens een interview bij Matthijs gaat door vertelt ze dat ze zichzelf toestemming heeft gegeven om haar dromen na te jagen en dit avontuur aan te gaan. Het resultaat: meer zelfinzicht en een bijzondere prestatie. Dit weekend een lijstje over durven beginnen, presteren, en jezelf leren kennen.

Lees meer