Home Ten geleide: Islam & Verlichting

Ten geleide: Islam & Verlichting

Door Chris Doude van Troostwijk op 04 februari 2014

Cover van 04-2006
04-2006 Wijsgerig Perspectief Lees het magazine

Het lijkt de laatste jaren gemeengoed om islam en verlichting als twee elkaar uitsluitende grootheden te presenteren. In de media leest men regelmatig over de achterlijkheid van de islam, waarmee op zijn minst twee oordelen zijn geveld. Ten eerste wordt met de term achterlijkheid gesuggereerd dat de islam is ‘achtergebleven’. De onuitgesproken suggestie is dat de vooruitgang aan de islamitische naties en culturen voorbij is gegaan. In het pejoratieve begrip ‘achterlijk’ wordt zodoende het verlichtingsgeloof in de vooruitgang van de mensheid op onkritische wijze gereproduceerd. Het tweede oordeel betreft de verstandelijke vermogens van de moslim. Wie met de verlichting mee wil, zal zijn verstand moeten gebruiken en zijn geloof aan de kapstok moeten hangen. Of, omgekeerd: wie zijn verstand gebruikt, zal zich wel automatisch op het pad van de verlichting begeven.

Dit nummer van het Wijsgerig Perspectief neemt de handschoen op die door de mediagevoelige mening- en stemmingmakers in de ring is geworpen. De auteurs gaan in de geschiedenis terug om de filosofische houdbaarheid van het tegenover elkaar stellen van verlichting en islam te onderzoeken. In het openingsartikel laat Michiel Leezenberg zien hoe de islam niet in de wachtkamer van de verlichting zit, maar er al twee keer binnen is geweest. De islam is verre van filosofievijandig, zoals alle meningmakers met een blik in de cultuurgeschiedenis zonder veel moeite zouden hebben kunnen ontdekken. Waarom zien ze dat niet? Is het tijd om de balk in het eigen westerse oog te onderzoeken? De manier waarop de Voltaires uit deverlichting over de islam dachten, was heel wat complexer dan men gewoonlijk wil aannemen. En welk beeld van de islam presenteren vandaag de dag de denkers die uitgaan van hun eigen ‘verlicht’ zijn?

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Dit artikel op Filosofie.nl is alleen toegankelijk voor abonnees. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste verhalen over filosofie. Steun ons door lid te worden voor maar €4,99 per maand. Log in om als abonnee direct verder te kunnen lezen of sluit een abonnement af.

Relevante berichten

Een kerk voor het vrije woord
Een kerk voor het vrije woord

Een kerk voor het vrije woord

De Balie opende vorige week zijn deuren als gebedshuis, op grond van een heilig geloof in democratie, de rechtsstaat en de heilzame, bindende werking van cultuur. Waarom zou een cultuur- en debatcentrum zich anno 2022 geen seculiere kerk mogen noemen? We vroegen het Balie-directeur Yoeri Albrecht en Denker des Vaderlands Paul van Tongeren.

Lees meer
Weekendlijstje: Geheimen
Weekendlijstje: Geheimen

Weekendlijstje: Geheimen

Deze week werd duidelijk dat premier Rutte jarenlang eigenhandig sms’jes van zijn oude Nokia verwijderde. De premier heeft naar eigen zeggen “nooit bewust” belangrijke zaken verborgen, maar de oppositie ziet een patroon van het achterhouden van informatie. Naar aanleiding van het sms-debat, dit weekend een lijstje over geheimen.

Lees meer
Bertrand Russell over ‘het probleem van China’
Bertrand Russell over ‘het probleem van China’
Niet-westerse filosofie

Bertrand Russell over ‘het probleem van China’

Toen de Britse filosoof Bertrand Russell een jaar lesgaf in China, raakte hij diep onder de indruk van het land. Vooral het vermogen van de bevolking om gelukkig te zijn raakte hem. Wel maakte hij zich zorgen over de groeiende invloed van het Westen. Is het China gelukt om zijn eigenheid ten opzichte van het Westen te bewaren?

Lees meer
Weekendlijstje: Beginnen, presteren en jezelf leren kennen.
Weekendlijstje: Beginnen, presteren en jezelf leren kennen.

Weekendlijstje: Beginnen, presteren en jezelf leren kennen.

S10 staat dit weekend in de finale van het Eurovisie Songfestival. Tijdens een interview bij Matthijs gaat door vertelt ze dat ze zichzelf toestemming heeft gegeven om haar dromen na te jagen en dit avontuur aan te gaan. Het resultaat: meer zelfinzicht en een bijzondere prestatie. Dit weekend een lijstje over durven beginnen, presteren, en jezelf leren kennen.

Lees meer