Home Ten geleide: De Verlichting

Ten geleide: De Verlichting

Door Koo van der Wal en Antoon Braeckman op 30 januari 2014

Cover van 02-2006
02-2006 Wijsgerig Perspectief Lees het magazine

De verlichting is weer volop in discussie. Vooreerst wordt zij ter sprake gebracht in debatten rond maatschappelijke problemen ten gevolge van de instroom van migranten met niet-westerse (met name islamitische) achtergrond in de moderne samenleving. Die problemen worden dan toegeschreven aan het feit dat de nieuwkomers ideeën en praktijken meebrengen die niet stroken met ‘de moderniteit’, die wezenlijk door de denkbeelden van de verlichting is bepaald. De oplossing van genoemde problemen zou er dan in bestaan dat de ‘allochtonen’ alsnog door de verlichting heen gaan. Daarmee is de noodzaak gegeven van een nieuwe gespreksronde over wat ‘verlichting’ en modernisering meer precies inhouden. In zijn inleidende bijdrage schetst Koo van der Wal de contouren en aandachtspunten van een dergelijke nieuwe gespreksronde.

Een tweede motief voor zo’n discussie zijn de aanhoudende twijfels of de denkbeelden van de verlichting volstaan voor een adequate interpretatie van de menselijke ervaring over de hele breedte. Is het uitgangspunt terecht dat de werkelijkheid en het menselijk bestaan met behulp van de rede te doorgronden en te ordenen zijn? En liggen eventuele tekorten in dat opzicht alleen aan een nog onvoldragen redebegrip? Of is de rede een te beperkt orgaan om recht te doen aan het hele spectrum van de menselijke ervaring? In die richting wijzen de pijnlijke ervaringen met het moderne proces van ‘vooruitgang’ dat zijn eigen negatieve reacties oproept of de hulpeloosheid tegenover het fenomeen van het kwaad. De bijdrage van Jan Hoogland over de ‘dialectiek van de verlichting’ en die van Donald Loose over het probleem van het kwaad proberen die uitdagingen aan de klassieke verlichting scherper in het vizier te krijgen.

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Dit artikel op Filosofie.nl is alleen toegankelijk voor abonnees. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste verhalen over filosofie. Steun ons door lid te worden voor maar €4,99 per maand. Log in om als abonnee direct verder te kunnen lezen of sluit een abonnement af.

Relevante berichten

Een kerk voor het vrije woord
Een kerk voor het vrije woord

Een kerk voor het vrije woord

De Balie opende vorige week zijn deuren als gebedshuis, op grond van een heilig geloof in democratie, de rechtsstaat en de heilzame, bindende werking van cultuur. Waarom zou een cultuur- en debatcentrum zich anno 2022 geen seculiere kerk mogen noemen? We vroegen het Balie-directeur Yoeri Albrecht en Denker des Vaderlands Paul van Tongeren.

Lees meer
Weekendlijstje: Geheimen
Weekendlijstje: Geheimen

Weekendlijstje: Geheimen

Deze week werd duidelijk dat premier Rutte jarenlang eigenhandig sms’jes van zijn oude Nokia verwijderde. De premier heeft naar eigen zeggen “nooit bewust” belangrijke zaken verborgen, maar de oppositie ziet een patroon van het achterhouden van informatie. Naar aanleiding van het sms-debat, dit weekend een lijstje over geheimen.

Lees meer
Bertrand Russell over ‘het probleem van China’
Bertrand Russell over ‘het probleem van China’
Niet-westerse filosofie

Bertrand Russell over ‘het probleem van China’

Toen de Britse filosoof Bertrand Russell een jaar lesgaf in China, raakte hij diep onder de indruk van het land. Vooral het vermogen van de bevolking om gelukkig te zijn raakte hem. Wel maakte hij zich zorgen over de groeiende invloed van het Westen. Is het China gelukt om zijn eigenheid ten opzichte van het Westen te bewaren?

Lees meer
Weekendlijstje: Beginnen, presteren en jezelf leren kennen.
Weekendlijstje: Beginnen, presteren en jezelf leren kennen.

Weekendlijstje: Beginnen, presteren en jezelf leren kennen.

S10 staat dit weekend in de finale van het Eurovisie Songfestival. Tijdens een interview bij Matthijs gaat door vertelt ze dat ze zichzelf toestemming heeft gegeven om haar dromen na te jagen en dit avontuur aan te gaan. Het resultaat: meer zelfinzicht en een bijzondere prestatie. Dit weekend een lijstje over durven beginnen, presteren, en jezelf leren kennen.

Lees meer