Ontmenselijking

In hedendaagse kunst komen we veel vormen van 'ontmenselijking' tegen, zowel de natuur als technologieën spelen vaak een grote rol. Maar wat gebeurt er als de mens zichzelf uit het centrum van het bestaan haalt? Cultuursocioloog Ruben Jacobs signaleert in diverse segmenten van de hedendaagse kunst een beweging weg van het dominante Westerse antropocentrische wereldbeeld, richting een post-humane horizon en verbeelding. Artefacten, genomen, planten en dieren, alles wat niet menselijk is heeft in deze kunstpraktijk de aandacht. Het resultaat is een vergaande hybridisering tussen kunst, wetenschap en technologie. Welke gevolgen heeft dit voor ons idee van de mens als maker? En hoe kunnen we spreken over niet-menselijke creativiteit?

Creatieve databases?

Met de ontwikkeling van nieuwe technologieën ontketenen we bovendien de creatieve kracht van de technieken zelf. In de huidige informatiesamenleving, waarin de computer het belangrijkste instrument is geworden, wordt alles getransformeerd tot een database, waarvan we de elementen eindeloos opnieuw combineren. Of het nu gaat om de genen in ons lichaam, de organisaties waarin we werken of de muziek waarnaar we luisteren, de databaserevolutie raakt zowat alles. Maar wat betekent dat voor de menselijke creativiteit? Wijsgerig antropoloog en filosoof Jos de Mul gaat in op de implicaties van deze databaserevolutie voor ons begrip van de wereld en van onszelf, en voor de aard van de menselijke creativiteit.

Renaissance

Terug in de eenentwintigste eeuw leren we zo snel bij dat omwentelingen in cultuur, filosofie en kennis elkaar almaar opvolgen. Neerlandicus Dick van Niekerk vraagt zich af of we aan de vooravond staan van een nieuwe renaissance, waarin we opnieuw ruimte kunnen geven aan ondogmatisch denken en de overwinning van een valse moraal. Hij vertelt over de filosoof Coornhert, die aan de voet stond van de zestiende-eeuwse Renaissance. De revolutionaire opvattingen van Coornhert zijn volgens Van Niekerk daarom juist in onze tijd opnieuw van belang.

Cello-improvisatie

Cellist en acteur Harald Austbø verfrist tussen de lezingen door met onverwachte muziek. Austbø is bekend om zijn improvisatietalent in samenwerking met muzikanten, dansers of acteurs en maakt van zijn muziek een waarlijk schouwspel. Wat hij gaat spelen blijft een verrassing... speler, cello, podium.

De volmaakte mens

Hoe verloopt eigenlijk de ontwikkeling van de letterlijke geboorte tot de manieren waarop we ons leven lang telkens opnieuw beginnen? Staan die überhaupt met elkaar in verband? Asghar Seyed-Gohrab, expert op het gebied van de Perzische cultuur en literatuur, vertelt voor het eerst in Europa over de mystieke verhandeling van een van de meest invloedrijke mystici uit de islamitische wereld, Hakim Sanai. Over de ontwikkeling van de mens schreef Sanai De reis van de knechten naar de Plaats van Wederkeer, waarin de mens vanaf het moment van conceptie tot haar volledige realisatie als volmaakte mens beschreven wordt. Seyed-Gohrab leest delen uit dit gedicht voor en duidt de woorden die we horen.

Moeder & dochter duolezing: Geboortelijkheid

Filosoof en schrijver Joke Hermsen opent deze middag met een lezing over het vermogen van de mens om telkens opnieuw te beginnen. Elke keer als een mens een nieuwe weg inslaat of een initiatief neemt wordt zij opnieuw geboren. Dit vermogen bepaalt de menselijke vrijheid: wij kunnen altijd, hoe erg het ook tegenzit, het roer omgooien. Mensen zijn behalve een ‘wat’ – onze uiterlijke en biologische kenmerken – ook een ‘wie’. Je wie-heid bestaat uit je persoonlijke geschiedenis, ervaringen en overtuigingen. Wanneer je mensen tot hun biologische eigenschappen reduceert, ontneem je hun de mogelijkheid een mens te worden, terwijl aandacht voor de geboortelijkheid van de mens juist onze vrijheid kan vergroten.

Die aandacht voor geboortelijkheid is voor Hermsens dochter Rodante van der Waal minstens net zo belangrijk. Als verloskundige in opleiding en student filosofie richt Van der Waal zich op het ontbreken van een taal die het mogelijk maakt om op een betekenisvolle manier te spreken over zwangerschap en geboorte. Deze taal zou uiting moeten geven aan de fundamenteel niet-individualistische ervaring die eigen is aan de verbinding tussen moeder en kind en die haar hoogtepunt vindt in de sublieme ervaring van de bevalling.