De gave van Beckett

literatuur, beckett, proust, rorty

klik om een oordeel te geven!
Literatuur kan erg filosofisch zijn. Ik denk aan Proust in zijn fenomenologische benadering van de vele vormen van liefde die hij beschrijft: huwelijksliefde, moederliefde, kinderliefde, geslachtelijke liefde, eigenliefde, liefde tussen vrienden en natuurlijk de verzengendste variant, verliefdheidsliefde. Hij is daar zelfs enigszins schematisch in en opent de ogen van de lezer voor een aantal aspecten van ons emotionele bestaan, die hij nooit eerder zo goed zag uitgelegd. Het is geen prettige uitleg en als zodanig niet troostend. Altijd een goed teken, vind ik, want ik wantrouw een filosofisch pleidooi voor de notie dat het allemaal best meevalt hier op aarde. Proust wordt nauwelijks gebruikt in de filosofie. Ik denk omdat zijn fenomenologie te zeer verweven is met de levens van zijn personages en je heel veel bladzijden moet doorwaden om bij de analyse te komen. Want dat is misschien een verschil tussen literatuur en filosofie: literatuur biedt (verzonnen) gebeurtenissen plus analyse, filosofie biedt voornamelijk analyse en veel minder gebeurtenis. Je komt dacht ik geen lotgevallen tegen in Kant’s Kritieken.

Mijn favoriete filosofische schrijver is Beckett. Ik deed filosofie in Nottingham, een provinciale universiteit in Engeland, en ik was in mijn tweede jaar zo begeesterd door Beckett dat ik hem aan mijn hoogleraar voorlegde als een schrijver waar je als filosoof natuurlijk niet omheen kon. Zijn zuinige antwoord was: and what does your Mr. Beckett have to say about the analytic-synthetic distinction? 

Nou, niks eigenlijk. Beckett vecht tegen de onmogelijkheid iets eigens te zeggen terwijl het enige spul waarmee je dat kunt doen, taal, niet van jou is, maar een al eeuwenlang door allerlei sukkels bezoedeld, versleten en verpest stuk gereedschap. Ik raakte in vuur en oreerde vrijelijk verder over de kern van Beckett’s unieke gave die er in bestond dat hij als ultieme triomf een glorieus falen tentoon spreidde waarin hij … maar mijn hoogleraar was alweer doorgelopen.

Filosofen en schrijvers zijn gelijkelijk behept met een verlangen om te zeggen hoe het zit, waarbij schrijvers, als ze eenmaal hebben vastgesteld hoe het zit, ook nog de ruimte nemen om te zeggen wat ze daar van vinden. Waar van vinden? De Afsluitdijk, democratie, 130km, de Dood, de Bijenkorf, de barbecue.

Als ik het goed heb begrepen stak Rorty na jaren van filosofie over naar de literatuur, niet als schrijver, maar als lezer, om langs die weg een duik te nemen in gebeurtenissen, de contingentie van het leven. Dit als verlossing uit de filosofische positie waarin een mens zich op de oever bevindt en van alles te melden meent te hebben over wat er langs stroomt. Want in die gebeurtenisloosheid van filosofie dreigt onafwendbaar de irrelevantie ten opzichte van het dagelijks leven.

Literaire filosofie is die verrukkelijke kruising tussen gebeurtenis en analyse die je aantreft in dit stukje Beckett:

Maar dan, het is zinloos niet te zoeken, niet te willen, want als je ophoudt met zoeken dan begin je te vinden, en als je ophoudt met willen dan begint het leven zijn patat met mayonaise je strot in te rammen tot je kotst, en dan de kots je strot in totdat je de kots kotst, en dan de gekotste kots totdat je het lekker begint te vinden.

Het komt uit Watt, geschreven in 1944 ongeveer en ter compensatie voor de afwezige troost is er dan weer wel de sardonische humor.

Reacties

Ik bedoel in een hopelijk nu juiste versie "(...) die als een soort verfrissende tot nadenken aansporende yin-yang schrijfster beeldende, vol met praktische wijsheid staande boeken bijvoorbeeld over de zwarte bladzijden van de Culturele Revolutie schrijft die helaas in China (hopelijk nog) niet kunnen worden uitgegeven, en die op verfrissende zowel voor Oost en West als West en Oost geen blad voor de mond nemende inspirerende lezingen met beide benen op de grond bijvoorbeeld hetzelfde als wat Hannah Arendt zoals ik dit heb begrepen over het Eichmannproces de wereld in heeft gebracht zonder een woord Frans in een altijd goede sfeer op een presenteerblaadje aanreikt en het publiek altijd van te voren verzoekt om tijdens de lezing over een moeilijke vraag na te denken, dus niet om een makkelijke vraag waar de schrijfster mee beledigd zou kunnen worden, maar die de vraag op een inspirerende lezing of de schrijfster van Hannah Arendt heeft gehoord ontkennend beantwoordt (...)"

Theo Benschop op 15-05-2012 om 17:10

Ik bedoel "(...) die als een soort verfrissende yin-yang schrijfster beeldende, vol met praktische wijsheid staande boeken bijvoorbeeld over de zwarte bladzijden van de Culturele Revolutie schrijft die helaas in China niet kunnen worden uitgegeven, en die op verfrissende zowel voor Oost en West als West en Oost geen blad voor de monde nemende inspirerende lezingen met beide benen op de grond bijvoorbeeld hetzelfde als wat Hannah Arendt zoals ik dit heb begrepen over het Eichmannproces de wereld in heeft gebracht zonder een woord Frans op een presenteerblaadje aanreikt, maar die de vraag op een inspirerende lezing of de schrijfster van Hannah Arendt heeft gehoord ontkennend beantwoordt (...)"

Theo Benschop op 14-05-2012 om 17:10

Boven de interessante, ten aanzien van wat zo langs kan stromen in de betreffende stroom zeer lezenswaardige column waar ik de auteur voor dank staat " Door Bert Keizer - Vandaag - Geen reacties”, dus slechts ter kennisgeving in een soort “reactie” over wat zo langs kan stromen: ik heb de betreffende column met belangstelling alsmede met een soort interesse gelezen wat op het 1e t/m 2e gezicht niet gelijk van begin tot eind helemaal verkeerd hoeft te zijn, maar daarentegen, zoals dit tevens geldt voor het volgende wat ik onlangs in de betreffende stroom die in een verfrissende lucht langs kan komen min of meer chronologisch noteerde van de website van Filosofie Magazine,

Alleen omdat een boom niet poogt tot in de hemel te groeien, kan hij vrucht dragen ~ Bob Goudzwaard in Filosofie Magazine (1996-5)

Hij is een stuk minder gek dan voor de oorlog ~ Bertrand Russel over Wittgenstein, Filotweet, Filosofie Magazine

Het is een treurige waarheid dat het meeste kwaad wordt gedaan door mensen die niet kiezen tussen goed of kwaad. ~ Hannah Arendt, Filosofie Magazine

Wat is het innerlijk van de mens toch hol en tegelijkertijd vol rotzooi! ~ Blaise Pascal in Pensées (1670), Filosofie Magazine

De meest radicale revolutionair zal na de dag van de revolutie conservatief worden ~ Hannah Arendt, Filosofie
De leer van de gemoedsbewegingen ~ Gerhard F. Meier in Pharmacopoea in usum officinarum reipublicae bremensis conscripta (1792), Filosofie Magazine

Je bent ontstaan uit een schuimende druppel van verfoeilijke wellust ~ Carol von Linné in Nemesis Divina (1778), Filosofie Magazine

Er bestaat maar één werkelijk ernstig filosofisch probleem: de zelfmoord. Oordelen of het leven wel of niet de moeite waard is geleefd te worden, is antwoord geven op de fundamentele vraag van de filosofie. ~ Albert Camus in De mythe van Sisyphus (1942), Filosofie Magazine

De enige manier om je niet te vergissen, is te wachten tot de geschiedenis voorbij is ~ Bernard-Henri Lévy, Filosofie Magazine (2000-7)

Stel dat een van ons ineens geschapen was, en perfect was... ~ Avicenna in Kitab as-Sifa (ca. 1037), Filosofie Magazine

Laat Thales maar gaan met zijn water, Anaximenes met zijn lucht, de stoïcijnen met hun vuur en Epicurus met zijn atomen ~ Aurelius Augustinus in De civitate Dei (413-426), Filosofie Magazine

Door je eigenschappen tot 'culturele of religieuze identiteit' te bestempelen, maak je het anderen in feite onmogelijk er kritiek op te hebben ~ Lolle Nauta, Filosofie Magazine

Waarom valt de maan niet op de aarde? ~ Isaac Newton in Philosophiae naturalis principia mathematica (1687), Filosofie Magazine

De mens is een machine ~ Julien Offray De Lamettrie in De mens een machine (1748), Filosofie Magazine

Terwijl utopisten dat wat ze zich voorstellen niet tot stand kunnen brengen, kunnen wij ons dat wat we totstandbrengen niet voorstellen ~ Günther Anders in Die Atomaire Drohung. Radikale Ueberlegungen (1981) ), Filosofie Magazine

De huidige samenleving is duidelijk postliterair, postepistolair en derhalve posthumanistisch ~
Peter Sloterdijk in Regels voor het mensenpark (2000), Filosofie Magazine

http://www.encyclo.nl/begrip/epistolair

epistolair
1) Het briefschrijven betreffend
Gevonden op http://www.mijnwoordenboek.nl/puzzelwoordenboek/ep

Iedereen is zijn eigen bewaker ~ Michel Foucault (1926-1984), Filosofie Magazine

Het beste is, het raadsel te vergroten ~ Harry Mulisch in Voer voor psychologen (1963), Filosofie Magazine

We bevinden ons in het stadium van de onbestemdheid ~ Jean Baudrillard in het tijdschrift Plasterstrand (1989), Filosofie Magazine

Er is niets wat de theologie ervan weerhoudt iets te beschouwen als goddelijke openbaring, ook al zegt de filosofie dat het kenbaar is via de menselijke rede ~ Thomas van Aquino in Summa theologica (1273), Filosofie Magazine

De mens, de maat van alle dingen ~ Protagoras (ca. 490-420 v.Chr.), Filosofie Magazine

Kun je de waarheid van een verklarende theorie van algemene strekking op ‘empirische gronden’ bewijzen? ~ Sir Karl Popper in Objective Knowledge (1972), Filosofie Magazine

Kierkegaard dacht dat er een vloek op hem rustte omdat zijn vader zich als jongen aan godslastering had bezondigd ~ Filotweet, Filosofie Magazine

Een veestapel zou ontzaglijk groeien, als de veehouders niet jaarlijks een aantal exemplaren selecteerden en uitkozen voor de slacht. (..) Is het dan vreemd als vader Saturnus zijn zeis soms op dit overbegroeide veld doet neerdalen en een paar overtollige duizendtallen via de pest of een oorlog afmaait? ~ Justus Lipsiues in Over de standvastigheid (1584), Filosofie Magazine

een goed teken zou kunnen zijn. Ik heb helaas het woord “contingent” op het internet met het zoekprogramma “Google” moeten opzoeken, welk woord blijkens de weblink

http://nl.wikipedia.org/wiki/Contingentie

te maken moet hebben, het kan niet anders, met iets dat waar is, maar niet noodzakelijk, zodat er de volgende keer als dit woord valt er mogelijk een lampje gaat branden t.a.v. de betekenis van het woord, wat gaandeweg niet verkeerd hoeft te zijn. Tevens ben ik op de internetwebsite

http://nl.wikipedia.org/wiki/Samuel_Beckett

gaandeweg meer te weten gekomen over de betreffende schrijver, waarvan de naam, net als die van de schrijver James Joyce, of je er in de stroom die gaandeweg voorbij komt nu iets van gelezen hebt of niet, om de een of andere reden staat als een huis.

In de categorie favoriete schrijvers dan wel favoriete schrijfsters die in de betreffende stroom voorbij kunnen stromen is slechts ter kennisgeving mijn favoriete schrijfster Lulu Wang, een zowel voor Oost en West als West en Oost geen blad voor de mond nemende (bestseller)auteur die gaandeweg in twee culturen lang genoeg heeft geleefd om te weten dat beide culturen elkaar niet altijd even goed begrijpen met de consequenties van dien, die als een soort verfrissende yin-yang schrijfster boeken vol met praktische wijsheid staande beeldende boeken bijvoorbeeld over de zwarte bladzijden van de Culturele Revolutie schrijft die helaas in China niet kunnen worden uitgegeven, en die op verfrissende zowel voor Oost en West als West en Oost geen blad voor de monde nemende inspirerende lezingen met beide benen op de grond bijvoorbeeld hetzelfde als wat Hannah Arendt zoals ik dit heb begrepen over het Eichmannproces de wereld in heeft gebracht zonder een woord Frans op een presenteerblaadje aanreikt, maar die de vraag op een inspirerende lezing of de schrijfster van Hannah Arendt heeft gehoord ontkennend beantwoord en in de voorbij gaande stroom op een presenteerblaadje dingen aanreikt als “We zijn wijs, maar niet superieur aan een ander. Crisis betekent in het Chinees zowel risico als kans. Hitler heeft zelf geen Joods mens aangeraakt, de geschiedenis niet in stukjes knippen, de geschiedenis is geen grabbelton. Yin-yang principe: geen yin zonder yang, geen yang zonder yin. (…) Ten vijfde, ze geloven dat yin noch yang alleen zaligmakend is – een evenwicht tussen die twee is de ideale staat. Teveel armoede maakt het leven zuur, maar zwemmen in het geld maakt de mens eerder ontevreden dan wat anders; te hard werken verandert een mens in een machine, maar dag en nacht fuiven werkt verveling in de hand; te snel oordelen schaadt de betrokkenen maar geen mening hebben schuift de oplossing van een probleem op de ellenlange baan. Yin wordt in stand gehouden door yang, die meteen in actie treedt als yin het te bont maakt en andersom ook. In hun streven naar yin – nederigheid – belanden de Chinezen vanzelf in yang – men gaat liever met bescheiden mensen om dan met blaaskaken.”

Theo Benschop op 14-05-2012 om 17:10