Ethisch pionieren

euthanasie, ethiek, dementie

klik om een oordeel te geven!
In de NRC van 4 februari stond een uitvoerige beschrijving van de laatste levensfase van een demente vrouw. Toen ze 59 was schreef ze op dat ze niet meer verder zou willen leven als ze haar kinderen niet meer herkende, totaal afhankelijk werd van anderen en naar een verpleeghuis zou moeten. Het enig juiste antwoord van een arts op een dergelijke verklaring is: ‘Mevrouw, als u zo ver heen bent is euthanasie onmogelijk.’

Dat antwoord werd niet gegeven natuurlijk en ze sukkelde almaar verder de dementie in. Zes jaar later kwam men in beweging. Bij euthanasie moet een tweede, onafhankelijke, arts zijn mening geven en die zei: ‘Het kan echt niet, ze weet niet meer waar het over gaat.’ Einde verhaal? Nee hoor, men vond  een tweede tweede arts, die beter op het geval paste. Zij zei: ‘Het kan wel! Want we hebben immers die schriftelijke verklaring.’

Op 15 maart 2011 kreeg de vrouw om half tien ongemerkt twee slaappillen toegediend door haar naasten. Om half elf verscheen de huisarts. Hij wilde de slapende vrouw een infuus geven. Ze wordt wakker en weert dat af. Hij kan haar niet uitleggen wat hij aan het doen is. Denkt deze huisarts nu: ‘Waar ben ik eigenlijk mee bezig?’ Nee, integendeel, hij ziet het misschien als ethisch pionieren, wellicht waant hij zich een buitengewoon moedige ontdekkingsreiziger die als eerste dit nieuwe gebied binnentrekt, in ieder geval spuit hij haar verweer weg met Dormicum, een sterk slaapmiddel. Dan volgt het infuus en de dodelijke middelen.

We gaan niet meteen ‘moord’ roepen, dat klinkt zo rellerig, maar hoe moeten we dit dan wel zien? Als ik een voorzichtige kwalificatie mag proberen, dan zou ik zeggen: ‘afschuwelijk!’

De tweede onafhankelijke arts (die zo goed bij deze situatie paste), vindt dat de schriftelijke wilsverklaring in de plaats treedt van de actuele wil. Verder zegt ze: ‘Een deel van de autonomie van de demente mens is bij de naasten terechtgekomen.’

Wij komen hiermee in de huisdierensfeer. Als mijn kat straks oud en ziek wordt, dan zal ik haar autonomie op het punt van sterven geheel negeren. Mocht ze tegenstribbelen bij de laatste injectie dan zou ik toch doorzetten, omdat ik weet dat zij haar toestand niet overziet.

Dat is precies wat gebeurde bij deze zich verzettende demente vrouw. Deze artsen hebben besloten dat dementen ergens in hun dementie biologisch één verdieping zakken en bij de huisdieren terechtkomen, waarover baasje mag besluiten dat ze moeten inslapen.

Ik ervaar dat als een grofheid waartegen wij ons moeten verweren.

Reacties

Beste Alexander H,

Om even kort op uw eindvraag in te gaan. Het is zeker zinnig om daarover na te denken denk ik. Het is belangrijk om met een realistische naar je eigen physieke/geestelijke toestand te kijken en een confrontatie met de gedachte van de dood niet uit de weg te gaan. En als een persoon de conclusie zou trekken dat zijn/haar leven (bijv. over 10 jaar) over zou zijn, dan zou dat de druk/angst voor de dood misschien wegnemen omdat hij/zij de dood al heeft geaccepteerd bij het vormen van de gedachte dat ze binnen 10 jaar dood gaat. Oftewel het zou een soort innerlijke rust kunnen creeeren waardoor het belangrijke in het leven juist duidelijk kan worden. (ik ben ervan bewust dat er veel noden in deze redenatie zitten, maar het toont wel aan dat er ook een manier is om over deze zaken na te denken).

Desalniettemin heeft zeker een punt, maar ik heb wel een paar vragen over uw stelling: Het leven is voortdurend sterven. Naar mijn mening is dit slechts een interpretatie van wat er echt gebeurd. Zoals ik vroeger leerde: het glas is halfleeg of halfvol. Ja, elke seconde die wij doorbrengen nop deze aardbol stevenen wij af op onze dood, dat is onvermijdelijk. Echter is elke seconde ook een kans om het leven juist te ervaren! Ik hou ervan om te denken dat alles in balans is. Dat alles wordt bestempeld als goed of fout door de samenstelling van onze samenleving en globale normen en waarden, maar in feite maakt het niks uit wat iemand doet(niks doen is ook iets doen). Dit past totaal niet in het algemene wereldwijde wereldbeeld, maar met betrekking tot het vraagstuk hoe we elke seconde het beste zouden kunne besteden, zou ik misschien zeggen: doe wat je moet doen om zelf zo goed mogelijk in balans te blijven. En hoe deze balans ligt is afhandelijk van de persoon die je bent (dit is waarschijnlijk afhankelijk van nature & nurture).

Dus in plaats van naar de dood toe te leven, kunnen we ook stil staan bij de tijd die we wel hebben en wat we daarmee willen doen..

Anoniem op 17-12-2012 om 03:34

Waar het, lijkt mij, vooral over gaat is: Leven. Leven is een voortdurend sterven. Mensen zouden zich er meer bewust van moeten zijn dat leven een voortdurend sterven is. Ieder moment waarin we leven worden we bewust in een soort van stervensproces. Want op het moment dat we ons van het moment bewust worden is dat moment eigenlijk al weer voorbij. Zo gaan onze gevoelens, onze gedachten en ons lichaam (dat zich om de zeven jaar vernieuwd heeft) voorbij. Een werkelijk levend mens transformeert voortdurend. Op 59 jarige leeftijd een euthanasie verklaring vastleggen waarin het - verder - leven op een later moment onmogelijk wordt gemaakt is het oproepen van de onnatuurlijke situatie die later ontstaat. Je zou wellicht kunnen stellen dat iemand die een dergelijke verklaring opstelt op dat moment al dood is, transformatie ontkent, leven ontkent, voortdurende verandering ontkent. De verklaring van de vrouw maakt dood wat kan leven in haar. Die dood vinden we dan terug in het gedrag van de familie en de medici om haar heen omdat deze het moment (beslissing) van lang geleden herhalen. Alsof er een plaat graniet wordt verplaatst. Hoe zinnig is het om te denken dat je van te voren kunt weten dat de situatie van dementie zo wordt beleefd als je je van tevoren voorstelt en dan deze voorstelling laat beslissen over het be-eindigen van je leven? Dat zou de vraag moeten zijn.

Alexander H op 16-12-2012 om 03:34

Ik wou graag nog iets toevoegen aan mijn vorige reacte.
Je zou kunnen stellen dat de vrouw op het moment dat ze al dodelijk ziek is, niet meer in staat is om zo'n beslissing te maken. Echt weet ze van te voren, als ze nog wel in die staat is, waarschijnlijk niet weet hoe ze haar zieke zal ervaren later. Dus misschien kan zoiets van te voren niet worden beslist, maar alleen op het moment zelf.

Anoniem op 15-12-2012 om 03:34

Oke..je kan stellen dat we naar de vrouw als individu kijken. En laten we eens bedenken wat het beste voor deze vrouw zou zijn. En hoe defineer ik hier het beste? Het beste als zij terug zou kijken net voordat ze dood zal gaan of het beste vanuit haar perspectief toen ze nog niet aan dementie leed? Of het beste als een vorm van het hoogste gemiddelde geluk over een bepaalde periode? Misschien is het beste zelfs zo weinig mogelijk pijn bij de realisatie van haar huidige verslechterende toestand..?

Om verder niet af te drijven, gaat het hier dus om het belang van deze vrouw. Niet om hetgene wat wij/iedereen/de samenleving moraal acceptabel vinden! Het gaat om hoe de vrouw tegenover het leven staat en hoe zij tegen dit onderwerp aan kijkt(en natuurlijk gaat het ook om de familie, omdat hun geluk waarschijnlijk ook sterk wordt beinvloed door haar leven). Ook al is zij waarschijnlijk niet meer in de staat om een rationele beslissing te nemen is zij wel als enige in de positie om antwoordt te kunnen geven op haar geval of het hier om grofheid gaat of om een verdienste om dankbaar voor te zijn.

Excuses voor de grammaticaal slecht geordende tekst.
Verder nog iets wat me te binnen schoot en ik dacht ik schrijf het hier ook maar meteen even op.
Ik heb laatst vanuit eigen interesse bij een boekhandel geinformeerd naar een boek over filosofie en ben via via nu bij spinoza terecht gekomen. Mijn interpretatie van een stukje van wat hij zegt is dat onze handeling overeenkomstig moeten zijn met onze natuur("being true to our nature"). Onze natuur, ons karakter (Interessant want ons karakter is vormbaar..) kunnen veel mensen waarschijnlijk nooit defineren voor hun eigen geval laat staan naleven.. Maar misschien is het antwoordt veel simpeler. We moeten gewoon luisteren naar ons hart/geweten.

Uit ervaring weet iedereen dat als je je geweten zou volgen bv. iets doen waar je geen zin in hebt, maar waar je uiteindelijk wel voldoening uit haalt, dat je daar een goed gevoel van krijgt. Oftewijl ik denk dat de kans groot is dat men op een rationele manier met empirische argumenten zou kunnen bewijzen de theorie van spinoza deels klopt.

Om uiteindelijk terug te komen op deze vrouw (en integenstelling tot het hierboven geschreven.. de laatste zin: IK ervaar dat als een grofheid waartegen WIJ ons moeten verweren..... Hoe kan 1 persoon ooit een poging tot een algemene waarheid opperen voor iemand anders dan hijzelf, laat staan een hele samenleving?!)) denk ik dat zij of haar familie gewoon zou moeten kiezen voor hetgene wat voor hen voelt als de beste oplossing. Het liefst zou ik dan zien dat de familie ook nog overlegt met de vrouw, zij hebben allebij belangen bij de uitkomst. De baan van een doctor is het uitvoeren van de wens van de klant/patient.. Niet het bedenken wat deze vrouw het liefst zou willen.

Als iemand iets van deze wartaal op kan maken die ik net allemaal snel heb uitgetikt hoor ik graag positieve/neutrale/negatieve reacties:).

Anoniem op 10-12-2012 om 03:34

Het punt waaraan voorbij wordt gegaan is dat deze demente vrouw, bij haar volle verstand, een keuze heeft gemaakt. Zij heeft de condities geschetst waarbij zij niet meer leven wil. Nu zij eenmaal die condities heeft bereikt, getuigt het van meer respect tegenover deze vrouw, als zijnde de mens die zij een leven lang is geweest, haar wens uit te voeren. Het is zeer twijfelachtig haar tegenstribbelen in demente toestand, uit te leggen als een herroeping van die wens. De actuele wil wordt overschaduwt door haar dementie, iets dat zij bij vol verstand al heeft voorzien, en juist daarom heeft zij een schriftelijke wil laten opstellen!

Het gaat mbt dementie niet om ondraaglijke pijn, maar om waardigheid. Een vraag die dan volgens mij fundamenteler, en moeilijker is: willen wij ieder mens voor zichzelf laten bepalen wanneer een leven niet meer waardig genoeg is om geleefd te worden? Hoe ver gaat het maakbaarheidsideaal?

Mags op 20-02-2012 om 03:34