Denker des Vaderlands


klik om een oordeel te geven!
‘Pas op, ik ben De Gelaarsde Kat’. Voorbijgangers hoefden zich niet af te vragen welke film ik in de kerstvakantie met mijn kleinzoon had gezien. Met de paraplu als degen danste hij langs hen heen. Geïnspireerd door zijn enthousiasme vroeg ik mij af welke literaire helden (van film was toen nog nauwelijks sprake) mijn jeugd hadden beheerst. Dat waren vooral de Zuid-Afrikaanse Boeren die tegen de Engelsen vochten in vijf romans van Penning die ik verslond. Wat was ik graag De verkenner van Christiaan de Wet of De held van Spionkop geweest.

Dit soort jeugdige imitatie is over het algemeen onschuldig. Mijn kleinzoon was na een paar dagen al met totaal andere dingen bezig, zelf werd ik actief in de anti-apartheidsbeweging. Uit de literatuur weet ik wel dat navolging ook verkeerd kan uitpakken. Don Quichot laat zich het hoofd op hol brengen door Amadis van Gallië, de held uit de ridderromans die hij leest, Madame Bovary gaat ten onder omdat ze wanhopig op zoek blijft naar de ridder op het witte paard uit de kasteelromannetjes waar ze aan verslaafd is.

Dat het niet alleen in de literatuur maar ook in de realiteit mis kan gaan met het navolgen van verbeelde helden, werd onlangs duidelijk in de rechtszaak over de zogenaamde vastgoedfraude. De hoofdverdachten bleken allen in de ban te zijn van personages uit de utopische roman Atlas Shrugged van de Amerikaanse schrijfster Ayn Rand. De Atlassen, de helden uit haar verhaal, zijn voor het merendeel superkapitalisten die geld als water verdienen. Dat was ook het doel van de verdachten in de vastgoedfraude. De belangrijkste van hen, Jan van Vlijmen, wees bijvoorbeeld Hank Rearden, één van de meest sympathieke karakters uit Atlas Shrugged als zijn grote voorbeeld aan.

Toch wringt er iets in deze navolging. Rearden verdient zijn geld via de uitvinding van een soort wondermetaal. Hij is een typische ingenieur voor wie het werk centraal staat, ook al vraagt hij met recht veel geld voor zijn product. Dat ligt anders bij zijn Nederlandse navolger voor wie alles draait om geld verdienen. Ook hier blijkt weer dat het niet alleen moeilijk maar ook gevaarlijk is om literaire superhelden als navolgenswaardig voorbeeld te kiezen.

Reacties

Na het bekijken van The Fountainhead en Atlas Shrugged Part I, moest ik ook denken aan de inpack op het menselijk gedrag.
Beide films zijn natuurlijk een Holleywood bewerking, een idealisering, van iets wat we in onze maatschappij proberen te verdringen.
Ik ben wel langs deze weg op zoek gegaan naar de filosofie van Ayn Rand.
Ik zou er eigenlijk meer over willen weten en ben zo begonnen met de geschiedenis van de filosofie.
Ook wil ik nu meer verbanden zien tussen filosofie, politiek en menselijke gedragingen.

Hoewel ik zelf het product ben van onze beschermde/afgeschermde/hypocriete samenleving, ben ik enorm nieuwsgierig naar die alternatieve filosofie.
Ik heb o.a. vele uitspraken/interviews van Ayn Rand op Youtube bekeken en zie in alle uitspraken een menselijke benadering, evenwel individueler/uitgesprokener dan de standpunten van de ons overheersende filosofie.
Behalve "Ayn Rand on Israel and the Middle East", waar ik vind dat ze, misschien als betrokken partij, een moeilijk standpunt moet innemen.
Maar ook hier heeft ze, na verduidelijking, haar uitspraak teruggebracht tot de kern.
Haar kwotes over RELIGION, EDUCATION, socialism, individual rights, COLLECTIVIZED RIGHTS, purpose of life, love, suicide, abortion, feminism, ... lijken mij allemaal heel aanneembaar en verdedigbaar.
Ik vind Ayn Rand echt een moedige filosoof en vraag me eigenlijk af of er zo nog meer geweest zijn, met evt. eigen filosofie.

Ik begin mij af te vragen of de Westerse filosofie wel verder wil kijken dan zijn eigen veilige grenzen.
Worden we niet allemaal gemanipuleerd en is er geen andere weg.
Bestaat het gevaar niet dat hieruit een nieuwe misvormde mens zal ontstaan/groeien.
Een mens die niet meer verantwoordelijk is voor zijn eigen daden, maar alle verantwoordelijkheid afschuift naar overheden en anderen.
We hebben toch al gezien tot wat enkelen in staat zijn op 9/11, natuurlijk zal hiervan de oorsprong wel verder gaan dan basis filosofie.

Ik zie ook niet hoe een maatschappij zonder grote ontsporingen zou kunnen veranderen naar een volledig andere filosofie, waar de verantwoordelijkheid gelegd wordt bij het individueel oordeel.
Maar is dat niet juist waar het om gaat, ons gebrek aan vrijheid om nog te veranderen.

Het Objectivisme van Ayn Rand doet mij als oud IT'er denken aan alle goede aspecten van de overgang van procedurale naar object-oriented programmeertalen/technieken.
Filosofie is misschien wel van een andere orde, belangrijker voor de mens dan de technische evolutie.
Moest de filosofie echt openstaan voor het Objectivisme, dan is er volgens mij veel meer mogelijk.
Alleen begrijp ik dat het veel eenvoudiger is om een upgrade te doen binnen een technische wereld, dan het upgraden van de menselijke moraal/psyche of wat nog allemaal.
Een samenleving, volledig vrij van kontrole, is ondenkbaar.
Er zal altijd rechtspraak nodig zijn en een overheid die bepaalde taken op zich neemt.

Als ik er verder over nadenk, vind ik, dat de angst om meer kontrole te leggen bij elk individue, alleen maar zal gaan toenemen.

Ik denk dat de filosofie van Ayn Rand veel beter verdient dan afgerekend te worden op de voorbeelden als "Ayn Rand & Alan Greenspan - De utopie van de Vrije Markt" en "... de verdachten in de vastgoedfraude zoals Jan van Vlijmen, die Hank Rearden als grote voorbeeld had"
Zo een ingrijpende verandering in denken kan alleen maar bottom-up ingevoerd worden.
Wat er gebeurd is, is volgens mij enkel en aleen te wijten aan ons heersende gedachtengoed, ook al zijn de feiten het resultaat van deze excessen.

Ik wist niet dat filosofie zo'n impact heeft op het leven en ben eigenlijk een beetje gerust/hoopvol dat het werk van Ayn Rand er is.
Misschien zal het zijn nut nog hebben als de huidige mens zich heeft vernietigd en hij helemaal opnieuw zal moeten beginnen.

Ondanks alles heb ik wel respect voor onze maatschappij, onze sociale voorzieningen, maar ik ben dan ook maar een hypocriet!

Jan Creemers op 22-02-2012 om 15:03