De strijd tegen onbewust seksisme



klik om een oordeel te geven!
De klassieke discussie over vrouwenemancipatie zijn we inmiddels een beetje beu: emancipatie is ‘uit’ of ‘af’. We denken al lang niet meer dat vrouwen minderwaardig zijn,  een lager salaris zouden moeten verdienen, minder geschikt zijn voor bepaalde functies, enzovoorts. Expliciet seksisme is zo goed als uitgeroeid. Maar helaas bestaat er een gat tussen wat we expliciet zeggen en hoe we impliciet handelen. Dit feit zorgt voor een nieuwe feministische golf: de strijd tegen onbewust seksisme. Als jonge wetenschapper zie ik de vrouwendagen, vrouwenbladen, vrouwenclubs, vrouwenborrels als paddenstoelen uit de grond schieten. Onlangs verscheen de 100% Vrouw-editie van Filosofie Magazine, met achterin een paginagrote advertentie van het vrouwenblad Opzij met daarin de verlokkende woorden “join the club”!

Ik krijg jeuk van dat soort clubs. Steeds opnieuw word ik geconfronteerd met het feit dat ik geen academicus sec ben maar een van de vrouwelijke soort. Laat me duidelijk zijn: onbewust seksisme is een feit, en een pijnlijk feit bovendien. Van twee exact dezelfde cv’s zullen mensen—ongeacht vrouw of man—eerder het cv kiezen met de mannennaam erboven. We geven mannelijke studenten vaak nét wat hogere cijfers zonder dat we het door hebben, of zijn meer verbaasd wanneer een vrouwelijke studente een intelligente opmerking maakt; we zijn geneigd vrouwen op televisie uit te nodigen om te praten over mode in plaats van wetenschap. Om maar niet te spreken van onze speelgoedwinkels: het strijkijzer voor de meisjes en de op afstand bestuurbare auto voor de jongens. Dit is een beschamende situatie met enorme consequenties voor de keuzevrijheid, salarishoogte en kansen op de arbeidsmarkt van vrouwen.

Maar vereniging in vrouwenclubs en vrouwenbladen is niet de juiste oplossing. Sterker nog, er is sprake van een treurig Calimerocomplex wanneer we deze problemen willen aanpakken door eerst en vooral beroep te doen op een saamhorigheidsgevoel van “wij vrouwen”. (Calimero: “Zij zijn groot en ik is klein, en da’s niet eerlijk, o nee!”.) Willen we met het onkruid ook de wortels van seksisme daadwerkelijk uitroeien, moeten we erkennen dat dit niet alleen het probleem is van “ons vrouwen” maar van “ons allemaal”. Politieke partijen hebben een probleem als ze ‘helaas’ niet voldoende vrouwelijke kandidaten kunnen vinden; universiteits- en faculteitsbesturen hebben een probleem wanneer ze nog geen vijftien procent vrouwelijke hoogleraren in huis hebben; werkgevers hebben een probleem wanneer ze voor dezelfde functie mannen met een hoger salaris belonen.

Er zijn genoeg dingen die we kunnen doen tegen seksisme zonder het organiseren van theekransjes. Een eerste stap is in te zien dat impliciet seksisme niet volledig kan worden opgelost door expliciet feminisme. Wat we nodig hebben is niet zozeer meer lezingen voor vrouwen door vrouwen, maar meer lezingen over wat onbewuste oordelen precies zijn en hoe we deze kunnen veranderen (door psychologen, filosofen, communicatiewetenschappers of bijvoorbeeld juristen—geslacht irrelevant). Maar denk ook aan procedurele stappen die opgaan voor man én vrouw: anonieme beoordeling van tentamens, cv’s, sollicitatiebrieven of (debuut)romans. Geen gender-biased Bart Smit folders meer. Sta eens wat langer stil wanneer je voor een gelegenheid met een dozijn mannen op de proppen komt en de vrouwen ‘niet goed genoeg’ waren. Nodig eens een stel mannen uit op een georganiseerde ‘vrouwendag’; laat mannen schrijven in een 100% vrouwen-editie van een tijdschrift, enzovoorts.

En niet te vergeten is er ook nog iets om voor te vechten voor “de mannen”: het kraamverlof. Het kraamverlof van mannen staat in Nederland op een bedroevende twee dagen, plus de verworven drie extra dagen onbetaald. In Denemarken en Noorwegen krijgen vaders twee tot zes weken betaald verlof, en zijn er naderhand meer dan dertig weken te verdelen tussen man en vrouw.  Bepaald geen wonder dat we in Nederland onbewust zijn gaan denken dat de fulltime kostwinnaar in huis meestal de man is. Dat is hij ook.

Reacties

Gisteren met 4 mannen en 2 vrouwen over seksisme gesproken. Het is bijzonder te ervaren hoe onbewust seksisme soms in onze eigen systemen zit. Bij ontdekking van een symptoom is de bestrijding echter ook meteen geregeld, omdat bewustzijn het beste middel is tegen onbewust seksisme bij goedwillende mensen. Dus blijven praten en blijven zoeken: wij zijn er nog niet, maar bewustwording helpt steeds weer en dat bij alle vormen van discriminatie.

Tim Stok op 21-12-2016 om 15:47

We moeten niet vergeten dat mannen en vrouwen verschillend zijn, zowel fysiek als mentaal.
Je moet ze wel gelijke rechten geven, en niet de een als meerderwaardige behandelen boven de ander, maar we zijn wel verschillend, en voor de ene baan is misschien een vrouw meer geschikt en voor de andere eerder een man.
Emancipatie is goed, en de vrouw is gelijkwaardig aan de man, maar we zijn wel apart en daarom, zal een man niet zo snel iets lezen of doen wat voor een vrouw bestemd is, en voor een vrouw idem dito.

Jesse op 02-02-2015 om 21:56

Ik denk dat u de spijker op de kop slaat.

Remko Nienhuis op 30-11-2014 om 19:33

Ik denk dat u de spijker op de kop slaat.

Remko Nienhuis op 30-11-2014 om 19:33

Goed artikel, dank u!

Mare Van Hove op 05-09-2014 om 23:51

'Er zijn genoeg dingen die we kunnen doen tegen seksisme zonder het organiseren van theekransjes. Een eerste stap is in te zien dat impliciet seksisme niet volledig kan worden opgelost door expliciet feminisme. Wat we nodig hebben is niet zozeer meer lezingen voor vrouwen door vrouwen, maar meer lezingen over wat onbewuste oordelen precies zijn en hoe we deze kunnen veranderen (door psychologen, filosofen, communicatiewetenschappers of bijvoorbeeld juristen—geslacht irrelevant). Maar denk ook aan procedurele stappen die opgaan voor man én vrouw: anonieme beoordeling van tentamens, cv’s, sollicitatiebrieven of (debuut)romans. Geen gender-biased Bart Smit folders meer. Sta eens wat langer stil wanneer je voor een gelegenheid met een dozijn mannen op de proppen komt en de vrouwen ‘niet goed genoeg’ waren. Nodig eens een stel mannen uit op een georganiseerde ‘vrouwendag’; laat mannen schrijven in een 100% vrouwen-editie van een tijdschrift, enzovoorts.'
Beste Fleur, je bent nu nog promovenda en je denkt dat alles wel goed komt zonder expliciet feminisme. Maar wie gaat er zorgen dat sollicitaties geanonimiseerd gaan worden enz.? Vrouwen moeten zich helaas echt organiseren. Want je zult merken dat je het voor de rest van je carriere helaas meestal van vrouwen zult moeten hebben. Toen ik PhD was, dacht ik ook dat het wel goed zou komen, want ik had zoveel kwaliteiten, zei iedereen. Tot je merkt dat je wegens dat onbewuste seksisme op bijna onoverkomelijke achterstanden wordt gezet en dat dus niet je kwaliteiten, maar je vrouw-zijn bepalend is. Wij vrouwen zijn, verbonden aan faculteiten, voortdurend in gesprek met mannen, in besturen etc. Wij organiseren geen 'theekransjes', maar gesprekken om te bespreken wat we tegen dit onbewuste seksisme kunnen doen, aangezien gesprekken niet voldoende opleveren om diepgewortelde structuren te veranderen. Impliciet seksisme kan alleen opgelost worden door expliciet feminisme -- expliciet feminisme van mannen en vrouwen, welteverstaan. Succes!

Martine Prange op 29-04-2014 om 08:26

Helaas is de wereld nog niet volledig toe aan het 'mens zijn'. Het is heel gemakkelijk voor mannen en vrouwen om zich te verschuilen achter hun sexe, zodat zij niet kunnen worden aangesproken op hun menselijke verantwoordelijkheden. Hun sexe is hun (onbewust?) legitiem excuus voor hun onmenselijk gedrag. Beschouw een ieder als mens met goede en minder goede kwaliteiten en verwacht/eis menselijke eigenschappen. Hopelijk niet alleen mijn mening.

M op 29-03-2014 om 22:08

Emancipatie werkt twee kanten op. Ik zet mij, als man, volledig in bij het opvoeden van de kinderen, het huishouden. Ik heb daar met mijn vriendin een prima balans in gevonden. Naar mijn mening is dat niet meer dan normaal. Vooral in een tijd waar wij, man en vrouw, een fulltime baan hebben. Toch komt het vreemd over als ik een compliment krijg bij het consultatie-bureau omdat wij de taken samen verdeeld hebben in het huishouden. Er wordt soms zelfs nog vreemd opgekeken als ik een luier verschoon. Blijkbaar is de wat oudere generatie toch nog niet gewend aan deze rolverdeling. Het is overigens belachelijk dat een man maar twee dagen verlof krijgt. Waarom mag ik minder genieten van mijn kind? De zwangere vrouw heeft natuurlijk recht op langer verlof. Maar voor nu staat dit niet in verhouding met de twee dagen die ik krijg.

Robin op 26-03-2014 om 16:14

Mannen moeten onderhand eens gaan emanciperen in het kader van de participatiesamenleving en het verplicht moeten gaan mantelzorgen, ik neem aan dat ook de mannen de nodige zorgtaken zullen moeten gaan verrichten en omdat de meeste mannen helemaal geen enkele kennis wat zorgtaken en het verplegen van bejaarden en gehandicapten hebben moet dat een speerpunt worden ......of is het de bedoeling dat vrouwen dat ook nog er bij moeten gaan doen ....gratis werken voor de gemeenschap??? . Wat heeft de emancipatie van vrouwen nu gebracht ,niks 3x niks het is alleen maar veel erger een generatie kinderen krijgt te kampen met erge hechtingsstoornissen en de vele scheidingen dragen ook niet bij aan het geluk van kinderen .Die feministen moeten niet zeveren die denken alleen aan hun zelf hebben geen kind of kraai of ze kijken er niet naar om, hebben vaak ook een hoge opleiding met een dito salaris waar ze een werkster en verpleegster van kunnen betalen . Kijk maar eens in de regering naar wat voor vlees je in de kuip hebt die type vrouwen allen een niets ontziende houding op allerlei gebied.... nog erger dan hun mannelijke collega's !

Kenauw's op 22-03-2014 om 15:59

Leuk stuk, ben het op veel punten met je eens. Ik kan me goed voorstellen dat je "jeuk" krijgt van dergelijke vrouwenclubs. Al zie ik bij deze clubs dat het door jouw gestelde Calimero effect vaak op schreeuwerige wijze wordt omgedraaid, namelijk: de vrouw is beter dan de man.Het hedendaagse feminisme komt juist in deze vormen vaak tot uiting als: vrouw > man, terwijl ik geloof dat feminisme; vrouw = man zou moeten zijn. Ik denk dat juist dat het schreeuwerige karakter van dergelijke clubs er uiteindelijk voor zorgt dat ze niet serieus genomen worden. Zoals jij al stelt ligt het probleem bij allemaal, vrouw en man zijn immers gelijk.

P.A.T. op 22-03-2014 om 13:54

Zeker interessant en een mooi stuk. Ik denk wel dat je de mannen in je laatste alinea wat te kort doet door "hun deel" van de ervaring met seksisme te reduceren tot alleen het kraambed.

Als man kom je seksisme bewust en onbewust ook dagelijks tegen, vergis je niet. Andere prijzen rekenen in winkels, geen gratis drankjes van de barman, of gratis entree in de kroeg, dames die even voordringen en daar zogenaamd "lief" bij lachen. Werkgevers die als extern gezicht of in de bar, of aan de balie, liever een dame in de bediening hebben dan een man. De man heeft ook geen gelijke rechten in het huwelijk of ten opzichte van de kinderen mocht het tot een scheiding komen.

Wanneer ik kijk naar collega's met kinderen dan zie je vaker dat de vrouw minder is gaan werken maar tegenwoordig de man ook steeds meer. Toch wordt in het gezin nog vaak de keuze gemaakt om de man meer te laten werken. Geen seksisme maar het zorgt er wel voor dat de cijfers uitwijzen dat meer vrouwen voor de kinderen zorgen.

T klopt dat veel jochies met auto's spelen en veel meisjes met een strijkijzer, maar dat hangt denk ik nog het meest af van wat zij bij hun ouders zien: die imiteren zij immers?

R. Manus op 21-03-2014 om 21:46

Zolang er nog seksisme is, zijn we als maatschappij onvoldoende geëmancipeerd. En dat seksisme ligt nog niet eens zo zwart wit. Er is nog steeds een cultuur waarin het taboe is als mannen ruimte voor een zorgtaak kiezen. Of dat nu de zorg voor kinderen, een (zieke)partner, ouder(s) of andere naasten betreft. Er zijn nog zeer veel zaken die moeten worden rechtgetrokken voordat feminisme overbodig zal zijn!

Bert Boomsma op 21-03-2014 om 20:51