Denker des Vaderlands

Het vege lijf



klik om een oordeel te geven!
Het menselijk lichaam is in vergetelheid geraakt. Dat klinkt gek in tijden van wellnesshotels, plastische chirurgie en erotiek op tv. Maar juist al die aandacht voor het lichamelijke duidt erop dat er speciale inspanning nodig is om je van het lichaam bewust te maken. De rest van de dag vergeet je het weer, dan heb je wel wat anders aan het hoofd. Al die aandacht voor het lichamelijke duidt juist op lijfsvergetelheid.
Interesse voor het lichaam is nostalgie, herstelwerk, een reconstructie van de verloren ongegeneerde lichamelijkheid, de lijfelijkheid die zich van kwaad noch goed bewust is. Welbewuste aandacht duidt er altijd op dat iets vanzelfsprekends verdwenen is. Zo noemt Lao Tse, in de Tao te King, het hameren op plichten van ouders en kinderen ‘een noodmaatregel voor het ontbreken van de natuurlijke harmonie in het familieleven’. Door het een ‘noodmaatregel’ te noemen wekt Lao Tse misschien de indruk een profeet van treurnis en verval te zijn, een reactionair die terug wil naar de natuur. Maar die indruk is niet juist. Iemand die eenmaal aandacht voor zijn lichaam heeft gekregen, krijgt zijn onmiddellijke lichamelijkheid nooit meer terug. In onze tijd tonen de rampenfilms Into the Wild en Grizzlyman de wederwaardigheden van helden die het niettemin probeerden. Het is zeer wel mogelijk dat Lao Tse wellnesshotels en de plastisch chirurg welwillend als ‘noodmaatregelen’ na het definitieve verlies van natuurlijke lichamelijkheid zou hebben beschouwd.

De fase van bewuste aandacht, die onze natuurlijke naïviteit doet verdwijnen, is een noodzakelijke opstap naar een meer verfijnde tweede natuur. Verstand schept afstand, heel spijtig en unheimlich, maar onvermijdelijk voor iemand die iets van zichzelf wil maken. Ik zie Lao Tse als een melancholieke realist die door wil op de ingeslagen Tao (= weg). De eeuwige Tao loopt van natuurlijke vanzelfsprekendheid via een verstandelijke vervreemdingsfase naar verfijning en cultuur die aanvoelt als een tweede natuur. Die tweede natuur is in tegenstelling tot de eerste natuur geen geschenk, maar een verworvenheid.
Onze lijfsvergetelheid is geen teken van decadentie. Misschien zijn we op het hoogtepunt van de noodzakelijke negatieve fase, de tussenperiode waarin de afstand tot ons lichaam de vorm van mishandeling heeft aangenomen: wij piercen, tatoeëren, liposuctioneren en verbouwen het lichaam, als noodmaatregel na verlies van de verloren gegane onmiddellijkheid. Dat is weliswaar letterlijk tegennatuurlijk, pervers en corrupt, maar daarmee niet slecht. Alleen dankzij deze tijdelijke hyperverstandelijke zelfkastijding kunnen we straks door op de ingeslagen Tao. Het is de kunstmatige opmaat naar een verfijnde actieve lichamelijkheid die aanvoelt als een tweede huid, als finesse een tweede natuur wordt en het lichaam niet langer gestraft hoeft te worden.
 

Reacties

Heel interessant zo'n beschouwing....! Je ziet aldus de ''dubbelheid'' van onze menselijke existentie (ook dat woordje is ''dubbel'', ex = buiten, istentie = zijn..!) namelijk we zijn soms ''spontaan'', gaan dan op in ons bezig zijn en t.o. anderen, of denken na ''als toeschouwer''... In het Bijbelse Genesis wordt dat laatste zelfs wel als ''zondeval'' aangegeven n.l. eten van de Boom der Kennis met als gevolg ''uitstoting uit het Paradijs'' dus kennelijk uit onze spontaniteit.... Met verlies ook van ''Eeuwigheid'' waarmee dus kennelijk ons spontane Zijn wordt bedoeld....!? (zie: die andere Boom der Eeuwigheid!).
In de filosofie zie ik dit thema van de dubbelheid ook bij de existentiefilosoof Sartre met zijn ''En-soi'' en ''Pour-soi'' en Heidegger met zijn ''Sein'' en Seinde'' of ''Dasein''. Eigenlijk ook bij Wittgenstein met ''wat gebeurt'' en ''waarover je niet spreken kunt'' (ieder leeft in zijn eigen beleving....!), Kant enz. Klukhuhn heeft het over de ''Januskop'' van de mens en over de 2 werelden van Alfa en Bèta, fictie en non-fictie, ik en hij positie enz.
Ja, in het bèta denken kun je niet subjectief zijn, en in de Romantiek niet objectief.... En de filosofie....? Die lijkt er een beetje tussen in te hangen....?! waardoor er tussen filosofie en wetenschap best ''onenigheid'' is. Vroeger was er te weinig wetenschap en nu te veel, dus blijft dit een probleem... En als je verliefd bent denk je echt niet aan je hormonen als oorzaak, maar een bioloog of fysioloog kan alleen maar op die laatste manier dus via die chemie kijken....
Maar ook ''primitieve'' volkeren waren al hun lichaam aan het versieren en met gezondheid bezig, dus geef ik René Gude niet helemaal gelijk in zijn tekst, wel wat zijn ''verfijning'' betreft -- dat geldt ook breder: de mens is aanleg en milieu, natuur en cultuur, t/m onze moraal...! (zie ook Dawkins: genen en memen, die beide kunnen muteren). Zie ook: we leren enorm veel in het leven vanaf baby tijd, en dat wordt chemisch opgeslagen in onze hersenen, in het ''onderbewuste'' naast aangeboren instincten en emoties zodat we niet bij elke handeling hoeven na te denken. Maar in ons hoger bewustzijn (prefrontale cortex die ongeëvenaard groot is....!) kunnen we dus ''afstand nemen'' (stukje vrije wil....?!) en ''vervreemding'' ervaren.
Heel interessant allemaal....!

Dirk Prins op 14-03-2014 om 15:07

Aansprekende blog, vooral die tweede natuur. Deze doet mij denken aan een soort van geestelijke verlichting of religieuze verlossing waarna een universeel (of soort van Christus) bewustzijn de bron van culturele verscheidenheid openbaart.....

Erik ter Brugge op 22-01-2014 om 15:57