klik om een oordeel te geven!
Let op: in onderstaande tekst wordt uw stemgedrag beïnvloed.

Als redacteur van de G8 wordt er vaak aan me gevraagd op wie ik eigenlijk heb gestemd. Het confronterende aan deze vraag is dat ik hier natuurlijk een enorm onderbouwd antwoord op zou moeten hebben. Maar wie weet heb ik dat wel niet. Het is toch gewoon het idee om over heel goed onderbouwde ideeën na te denken met zijn allen?

Dat ik vervolgens vannacht wakker lag van de overtuiging dat het me allemaal weinig kon schelen welke filosofen er zouden komen, zette me aan het denken. Wat zijn dan eigenlijk de goede ideeën waarover gesproken zou moeten worden? En wie moeten die vertolken?

Je voorkeuren uitspreken, net zoals je stem uitbrengen, zegt veel over hoe jij nadenkt, over de manier waarop jij je positioneert in de sociale of politieke ruimte. Hierbij horen overwegingen die vooraf gaan aan het stemproces. Bij de verkiezingen voor de Tweede Kamer bijvoorbeeld stemmen de meesten, logischerwijs, op de partij of de persoon die qua gedachtegoed het dichtste bij hen staat. De overtuiging van het primaat van de economie leidt daardoor vaak tot een stem op een liberale partij als VVD of D66. Maar het stemproces waar ik het nu over heb, een filosofisch stemproces, is natuurlijk niet per se hetzelfde. De filosofen waarop u mag stemmen zullen niet vier jaar lang de tijd krijgen om het beleid in Nederland te bepalen. Wat we wel van hen vragen is om te komen spreken over een onderwerp dat volgens hen van het grootste belang is voor de wereld op dit moment. In tegenstelling tot verkiezingen voor de Tweede Kamer of de gemeente zie ik dit als een uitgelezen moment om te stemmen op filosofen die een ander licht kunnen werpen op belangrijke thema’s.

Eén van de denkers op de longlist werpt zo’n ander licht. Chantal Mouffe beargumenteert dat mensen niet naar consensus streven, maar liever naar bespreekbaar conflict. Kijk maar naar de maatschappij, zegt Mouffe. Daar zie je dat minderheden zich bijvoorbeeld vaak liever afzetten tegen de meerderheid dan tot een consensus komen. Door namelijk het conflict op te laten gaan in een consensus, verliezen ze de positie van waaruit ze hun belangen het beste kunnen verdedigen.

Neem de discussie over de succesvolle, sexy vrouw. Op een bepaalde manier zijn er al veel dingen verbeterd. De vrouw kan, mag en doet immers veel dezelfde dingen als de man. Misschien is het daarom gezeur om te beginnen over het vrouwelijke lichaam dat bijna altijd geëtaleerd wordt in samenspraak met haar succes. Het probleem is echter niet dat er geen veranderingen hebben plaatsgevonden – het gaat vrouwen die aanstoot nemen aan seksistische billboards niet om meer textiel – ze zijn het zat te worden gereduceerd tot object.

Pluraliteit, de veelheid en verscheidenheid van stemmen en mensen, is volgens Mouffe een gegeven waarmee we rekening moeten houden. Dat doe je niet door de verschillende stem op te laten gaan in één volonté générale, maar door deze conflictueuze relaties in gezonde banen te leiden.

De manier waarop Chantal Mouffe kijkt naar de rol van conflict in de maatschappij heeft een oprecht verlichtende werking op mij gehad. Waar namelijk veel huidige denkers deliberatieve democraten zijn, weigert zij te geloven dat hun theorie kan worden toegepast. Deliberatie is het idee dat rationeel overleg zo kan worden vormgegeven dat alle partijen gelijkwaardig zijn. Een belangrijk idee binnen de deliberatieve theorie – onder anderen verwoord door Jürgen Habermas – is de machtsvrije ruimte. Deze politieke ruimte zou machtsvrij zijn vanwege de methode van het delibereren – het rationeel en verstandig overleg. Volgens dezelfde theorie zou het mogelijk zijn om niemand uit te sluiten van dit overleg. Het agonisme, de theoretische stroming waarin Mouffe staat, ontkent de mogelijkheid van een machtsvrije ruimte. Er is altijd macht, en wat voor de dominante partij rationeel is, betekent voor de andere partij vaak nog steeds onderdrukking. Gezond conflict, waar we volgens deze agonisten naar moeten streven, is een conflict met een legitieme tegenstander. Het gevaar ligt niet in deze agonistische relaties, maar in antagonistische, waarbij de ander de vijand is en geen recht heeft op zijn of haar mening.

De pluraliteit waar Mouffe vanuit gaat is onmisbaar in een politieke theorie. En de wetenschap dat mensen van nature niet altijd naar consensus streven, dat relaties macht-doordrongen zijn, eveneens. Binnen de discipline – de filosofie – waar vrouwen nog altijd tragisch slecht vertegenwoordigd zijn, én erbuiten, zou het agonisme de aandacht moeten krijgen die het verdient. Ik wil u allen daarom vragen om eens goed onderzoek te doen naar uw eigen identiteit, naar uw eigen opvattingen, kaders en vooroordelen, en om vervolgens vanuit daar te stemmen. En terwijl u daarmee bezig bent: let eens op de diversiteit en pluraliteit van deze onderdelen van uw identiteit. Zo voel ik me naast een filosoof ook een vrouw. En naast een vrouw-filosoof wil ik mezelf ook wel graag beschouwen als een tikkeltje idealistisch.

Uit naam van de pluraliteit roep ik u op om eens goed onderzoek te doen naar uw eigen opvattingen, naar uw (denk-)kaders en vooroordelen, en om vervolgens op zoek te gaan naar een denker waar u het misschien wel pertinent mee oneens bent. Stem niet op de filosoof die door iedereen al als beste is bestempeld. Nee, stem op die filosoof die net iets anders zegt, of is. Stem op een niet-man. Stem op een niet-westerling. Ga het conflict aan. Stem agonistisch! 

Reacties

Democrazie? Huh? Wasdah? - Nico Nokkenas

Alexis de Tocqueville op 20-01-2014 om 21:19

De democratie is de slechtste regeringsvorm, behalve alle andere regeringsvormen die zijn uitgeprobeerd- Churchill

John Yossarian op 15-01-2014 om 22:55

Democratie leidt tot dictatuur- Plato

Roy Engelen op 02-01-2014 om 15:44