Denker des Vaderlands

Vergissingen

vergissing, Descartes, Meditaties

klik om een oordeel te geven!
‘Iedere filosoof die ik niet begrijp is een smeerlap’ zei André Breton en maakte eenvoud en toegankelijkheid programmatisch voor de filosofie. Ik ben geneigd het daarmee eens te zijn. Het heeft mij in 1980 zes maanden  gekost om de Meditaties van Descartes voor de eerste keer woord voor woord te lezen. Het boekje telt 60 pagina’s en ik moet bekennen dat ik de laatste 20 pagina’s een beetje afgeraffeld heb. Er zijn dan ook dierbare collega’s die vinden dat ik er nog steeds niks van begrijp. Zou Descartes niet gewoon een smeerlap zijn? Zouden we hem verder maar niet links laten liggen. Veel dierbare collega’s menen dat dat sowieso beter is, omdat Descartes er wel in geslaagd is om de generaties na hem op te zadelen met harteloze dokters en vervuilende industrieën. Een probleem is wel dat de geschriften van die kritische collega’s niet toegankelijker zijn of soms nog veel erger. Wie is er in de ogen van Breton eigenlijk geen smeerlap? Hemzelf kan ik eerlijk gezegd ook niet altijd volgen.

Maar er is een nog veel groter probleem. Ik ben helemaal verliefd geworden op de Meditaties. Het zal u misschien bevreemden, maar ik word helemaal slap in de benen van een zin als: ‘Considérant mes erreurs, je trouve qu’elles dépendent du concours de deux causes, à savoir, de la puissance de connaître qui est en moi et de la puissance d’élire. C’est-à-dire de mon entendement, et ensemble de ma volonté.’ Ik denk het zelfs te begrijpen. De oorzaak van vergissingen ligt in het feit we alles kunnen willen en maar weinig kunnen snappen. Descartes merkt op dat, als wij inderdaad naar Gods beeld en gelijkenis geschapen zijn, dat te zien is aan onze wil: die is inderdaad oneindig groot. Iedere vergissing heeft de vorm: ‘je wilt meer dan je weet’. Ik weet natuurlijk niet hoe u in elkaar zit, maar dit is story of my life. Het onbegrijpelijke zit in ons onevenwichtige gestel, niet in de boeken van Descartes. Snappez vous, Breton?

Door te blijven oefenen met de Meditaties verwerf ik volgens Descartes ‘l’habitude de ne point faillir’, de gewoonte mij niet te vergissen. Een depressionistisch klusje, want helemaal lukken gaat het niet. Dringende zaken zullen om beslissingen blijven vragen, voor we tijd hebben gehad ze goed te onderzoeken. ‘Il faut avouer que la vie de l’homme est sujette à faillir fort souvent dans les choses particulières.’ Het staat dus vast dat u en ik ons nog flink gaan vergissen, maar er is alle reden om door steeds betere gewoonten de schade te beperken. Ik vind dat een opdracht naar menselijke maat. En het is een manier om aardiger te worden voor jezelf en anderen. ‘Be gentle, for everybody is fighting a great battle.’

Reacties

Daar kam ik mij goed in vinden.
De Oude Grielen vond ik een verademing, omdat zij oorspronkelijk dachten over het leven in gewone termen van het leven.
Nu lijkt complex intellectualiisme soms een maat voor kwaliteit. Terug naar de Grieken in plaats van commentaar op commentaar.
Een valkuil daarbij lijkt, dat er niet meer onbevooroordeeld naar de Oude Grieken gekeken wordt. Zo wordt de morele meetkunde van Socrates in de Protagoras, bijvoorbeeld door Nussbaum, veroordeeld vanuit de invulling die Bentham er later aan gaf en de Grot en de verondersteld ideeenleer van Plato vanuit de latere christelijke meta-fysische invulling ervan.

Niet gehinderd door bestudering van het werk van Descartes, toch maar het volgende.
Helderder dan ik denk of twijfel, dus ik besta, vind ik, ik ben bewust (van gedachten/twijfels, gevoelens of waarnemingen, of die nu waar zijn of niet), dus ik besta. Juist ook in het licht van modern neurologisch onderzoek, dat laat zien dat gedachten, gevoelens en waarnemingen allemaal werk zijn van het brein, van onze biocomputer, die in veel opzichten een automatische pilloot is en een 'sturend ik' daar niet gevonden lijkt te kunnen worden.
Stel wij zijn aan het praten en jij bent aan het woord. Door iets wat jij zegt, raak ik verzeild in gedachten en ik hoor en ik zie je niet meer. Ik ben in mijn gedachten. Even later ben ik weer bij jou. Ik hoor en ik zie je weer, tot ik misschien weer in gedachten raak en ik daarna weer bij jou terugkom.
Wie of wat is die negen keer genoemde 'ik', die heen en weer gaat tussen jou en mijn gedachten? Wie/wat anders dan mijn aandacht? En wat is aandacht anders dan bewustzijn? Het begrip aandacht geeft aan dat bewustzijn een inhoud heeft. Bewustzijn is altijd aandacht, want bewustzijn zonder inhoud lijkt niet te bestaan.
Kortom, ik ben mijn bewustzijn, mijn aandacht. Ik ben bewust, dus ik besta.
Sturing vindt dan (min of meer indirect) plaats door het geven of terugtrekken/verplaatsen van de aandacht. Wat aandacht krijgt groeit, breinpaadjes worden snelwegen. Wat aandacht onthouden wordt, neemt af: snelwegegen worden verdwijnende paadjes in ons flexibele brein.

Met vriendelijke groet,
Jeroen

Jeroen de Koning op 04-11-2013 om 18:08

Goedendag,
Ik ben het eens,dat filosofen,die complexe stellingen en theorieen aanhangen smeerlappen zijn.Ik heb zelf een filosofische botsing gehad,met een leraar van mij,van krijgskunsten die eveneens geschoold is in metafysica en dialectiek.Zijn manier van lesgeven,was abstract,complex,streng,kleinerend op zijn tijd,intimiderend,maar tegelijkertijd inspirerend,spiritueel,filosofisch,meditatief en daardoor ben ik mede door zijn manier van doen en lesgeven op een gegeven moment in een zware crisis beland.Van een zeer lange periode van frustraties,spanningen depressies,maar ook een intense haat naar mede mijn leraar die mij als een kleine kleuter heeft behandelt,en mij een schop na hebben gegeven.Na deze periode en momentum ben ik uiteraard gestopt bij deze leraar en ben ik gaan nadenken,in het waarom ik ooit ben gaan trainen bij deze leraar,en waarom ik mij zo erg heb laten beinvloeden. 1 antwoord is omdat ik een liefde heb voor spiritualiteit en filosofie,en anderzijds mijn onwetendheid,en wellicht negatieve consequenties,die dit soort leraren teweeg kunnen brengen bij hun leerlingen.

Mijn voorlopige conclusie is dan ook,dat dit soort leraren filosofen,goed zijn in wat ze doen maar tegelijkertijd grote smeerlappen omdat ze je aandacht als het ware gijzelen om hun ideeen en concepten te bestuderen en je beroven van vrijheid,zonder je ook maar te helpen om een goed antwoord te vinden op hun stellingen.
De meeste filosofen bijvoorbeeld Socrates was ook zo een smeerlap die ook veel vijanden had in zijn tijd,en in deze tijd zijn er ook filosofen aan te wijzen,waaronder mijn voormalige leraar die op dezelfde smerige manier te werk gaat en je in moeilijke paradoxen plaatst waar sommige mensen zoals ik maar heel moeilijk uit laten komen.

Ik kan mij heel erg herkennen in bovenstaande,maar dit zal zeker niet mijn manier zijn,om wellicht toekomstige studenten te onderwijzen.Ik vind dat je als filosoof duidelijkheid,helderheid,transparantie en communicatie moet kunnen betrachten en het moet niet de bedoeling zijn om je leerlingen op harde en filosofische complexe wijze onderuit te halen wat voornamelijk in de dialectische wijze gebeurt.Dit komt naar mijn visie ook overheen met het huidige politieke klimaat,die ook dialectisch te werk gaat van eerst vernietigen,en dan vanaf de grond weer opbouwen.Dat in dit dialectische proces,mensen en bedrijven en gezinnen vernietigd worden dat maakt dan niet uit,want volgens de dialectiek,stijgt iedereen daar vanuit op.Ik deel deze visie niet en ik vind te hard.

Bedankt voor bovenstaande.

Met vriendelijke groet,Carlo

Carlo op 15-10-2013 om 18:08