De eeuwige wederkeer van


klik om een oordeel te geven!
Zo maar even wat feitjes van de afgelopen week. Bradley Manning krijgt 35 jaar. De partner van Glenn Greenwald – de Guardian-journalist die het PRISM afluisterprogramma onthulde – urenlang vastgezet en ondervraagd op Heathrow Airport. Medewerkers van The Guardian door de Britse overheid onder druk gezet om bewijsmateriaal over onwettige afluisterpraktijken door de NSA en andere geheime diensten te vernietigen.

De staat laat zijn spierballen zien, dat is duidelijk. Maar laat de staat zijn almacht zien, of juist zijn onmacht? Het is een vraag waar ik maar niet uitkom. Naar aanleiding van NSA en PRISM riepen meerdere commentatoren Big Brother! Maar is het waar? Ik denk niet dat veel mensen, als ze er even bij stil staan, het gevoel hebben te leven in de Orwelliaanse nachtmerrie van 1984, waar ieder moment van het leven in het teken staat van totalitarisme. Misschien is onze vrijheid slechts schijn, maar ze voelt toch verdraaid veel echter aan dan die van de gemiddelde burger van de DDR. En dat zegt ook wat.

Bovendien, als we in een tijd van Big Brother leven, dan op zijn minst toch ook die van Big Civilian.  De techniek waarmee een geheime dienst ongelooflijke hoeveelheden aan informatie – emails, sociale media, telefoonverkeer, et cetera – doorspit, is dezelfde techniek die Wikileaks mogelijk maakt. De onthulling van The Guardian had wellicht niet een dergelijke impact gehad, als ze niet in een mum van tijd was te lezen in alle krochten van het internet. Overigens, media hebben de manier waarop ze hun scoops onthullen, drastisch veranderd. Niet alle feiten tegelijkertijd, maar langzaam doseren – steeds een nieuw hoogtepunt creëren om de suspensie in stand te houden. Tegen een dergelijke enscenering en dramatisering van het nieuws staan staten relatief machteloos. De tijd dat de staat het monopolie had op massale propaganda, en daarmee niet alleen feitelijk maar ook symbolisch zijn macht bevestigt, is voorbij.

Julian Assange, Bradley Manning, Edward Snowden – en in hun kielzog wij allemaal… nog nooit beschikte de burger over zo veel mogelijkheden om gevoelige informatie te openbaren, te verspreiden en te becommentariëren. Dat lag voor Winston Smith, de protagonist van 1984, toch net even anders.
Ik wil hiermee niet beweren dat de staat is ontdaan van zijn tanden – mogelijk dat hij juist nu zijn tanden moet ontbloten, wat Assange, Manning, en Snowden aan den lijve ondervinden. Maar ik denk wel dat we in een tijd leven waarin de klassieke machtsrelatie tussen staat en burger volledig aan het veranderen is. Vooralsnog resulteert dat in een chaos, waarin vooral de machteloosheid van beide wordt aangetoond, en dus de vinnigheid, intimidatie en soms regelrechte onderdrukking toenemen.  Zowel burger als staat vertrouwt op techniek als organisatiemiddel, vooral de mogelijkheid om grote hoeveelheid aan informatie snel te verspreiden en te doorvlooien met algoritmes. Maar deze techniek heeft een januskop; het middel waarmee we de chaos willen controleren, is tevens het middel dat onszelf controleert. De vraag is zelfs of iemand het middel nog controleert.

Ik zou graag de contouren van deze nieuwe tijd willen schetsen. In dit essay, dat deze maand ook verschijnt in Filosofie Magazine, doe ik een eerste poging. Maar ik wil er ook deze blog voor inzetten, en ben zeer nieuwsgierig naar uw ideeën, expertise en bronnen.  Om de discussie in goede banen te leiden, zou ik graag één spelregel willen hanteren. Uw mening is uiteraard welkom, maar gebruik in uw reactie ook een bron of expertise. Kan een mooi achtergrondstuk zijn,  maar een heldere uitleg over datamining of de mogelijkheid van algoritmes stel ik ook zeer op prijs. Ik zou graag kennis willen opbouwen. 

Reacties

Volgens mij schrijf ik dat de staat niet bepaald is ontdaan van zijn tanden, en dat Manning dat aan den lijve ondervindt? Het gaat mij er om, om te laten zien dat de mogelijkheden van de eenling, om een staat in verlegenheid te brengen, veel groter dan ooit zijn. Dat die staat agressief en - zo schreef ik - zelfs onderdrukkend zal reageren, is beslist duidelijk.

Leon Heuts op 30-08-2013 om 05:16

Beseft de schrijver van dit artikel wel dat Bradley Manning het grootste deel van zijn leven in een cel zal slijten,
dat minstens een Amerikaanse senator (de macht) opriep om Snowden te vermoorden, en dat allen min of meer
in onvrijwillige ballingschap verkeren omdat ze door de machtigste staat ter wereld naar het leven gestaan worden.

Alle relativering is sofisme. Telt het individu niet meer voor Heuts, het individu dat tegenover zich de staat ziet,
die wetten en grondrechten overtreedt, die mensen gevangen zet zonder dat deze rechten hebben, zonder dat deze
gevangenneming zelfs maar bekend mag worden gemaakt?

Wil schrijver even kennis nemen van het wiki artikel over de zgn. National Security Letter, waarvan de ontvanger
ervan het bestaan of de ontvangst zelfs niet mag bekendmaken of bevestigen?

Zou schrijver eens een poging willen ondernemen om een flash mob voor laat ons zeggen het koninklijk paleis
te organiseren.

De staat heeft nog altijd alle macht, dat wisten we. En er ligt wat macht bij de burger. Ook dat is niet echt nieuw
sinds ettelijke decennia. Wat nieuw is is de arogantie en alledaagsheid waarmee grondrechten en wetten op
demeest afrgijzelijke manier tegen individuen en groepen en naties worden overtreden.

Bauke Jan Douma op 30-08-2013 om 05:16