klik om een oordeel te geven!
Hoera, een atheïstisch manifest! Alain de Botton publiceerde een lijst van tien deugden die aangeven hoe een goed mens te zijn. Gij zult beleefd, geduldig en empathisch zijn, bijvoorbeeld. Het is een mooie lijst, waar weinig tegen in te brengen valt. Alleen in de eerste deugd bleef ik lang haken, al was het maar omdat het een woord is dat zich in het Nederlands lastig laat vertalen: resilience.

Botton licht de deugd toe: ‘Doorgaan zelfs als het er somber uitziet, accepteren dat tegenslagen normaal zijn, je herinneren dat de menselijke natuur uiteindelijk moeilijk [tough] is. Anderen niet bang maken met je eigen angsten.’ Wie een woordenboek raadpleegt leest dat ‘resilience’ zoiets is als doorzettingsvermogen, veerkracht en het vermogen om met tegenslagen om te gaan.

Nu was ik afgelopen maand in Finland, en daar hebben ze de term sisu. Ook hier is een vertaling lastig, maar het woord betekent zoiets als ‘de kracht om zaken af te maken, solitair en met innerlijke kracht’. Het is een positieve term, waar de meeste Finnen trots op zijn. Als ‘sisu’ ophoudt en men opgeeft, beginnen de problemen: drank, agressie, moedeloosheid. Samen met mijn medereizigers verbaasde ik me ook over de (schijnbare?) afwezigheid van religie in de Finse samenleving. Was ‘sisu’ de vervangende seculiere term die de Finnen aanspoorde om door te blijven gaan?

Helemaal hetzelfde als sisu is resilience volgens mij niet, want ‘veerkracht’ is toch net iets anders dan ‘doorzettingsvermogen’.  Maar de uitleg van Botton lijkt er wel erg op. Je kunt niet terugvallen op God of anderen, maar moet de kracht om door te gaan en niet te snel opgeven in jezelf zoeken. En solitair je angsten onder ogen zien.

Is resilience een deugd? Ik denk het wel. Ik zie het bij mijn dochter: doorzettingsvermogen is iets wat je moet trainen. Soms gaat ze – plof – onder aan de trap zitten en zegt met een grote glimlach: ‘Mama tillen.’ Als ik dat niet doe, komt er eerst een pruillip en daarna een stevige manipulatieve huilbui: ‘Mama tillen!!!’ Ik moet haar leren doorzetten, en ik moet zelf mijn veerkracht trainen om het haar zelf te laten doen, want het gaat een stuk sneller als ik het toch doe. Toch word ik ook een beetje neerslachtig van deze deugd – moet ik mijn dochter echt vertellen hoe somber het leven is, hoe hard en moeilijk? En dat ze haar angsten niet met anderen mag delen? Misschien helpt het om de zesde deugd niet uit het oog te verliezen: humor. Als ik haar aan het lachen maak, gaat ze misschien nog sneller die trap op. En ziet ze soms de humor van de zwaarte in.

Probeer nu 3 nummers Filosofie Magazine en ontvang gratis het essay van de Maand van de Filosofie, Schuldgevoel.

Reacties

Het is meer dan een halve eeuw geleden dat ik als (RK) kind voor het eerst hoorde over deugden. Handzame waren het.

De Botton geeft hier een nieuwe versie, een andere opsomming.
Ik ga even op mijn geheugen af. De oeroude deugden hadden een ethische 'overlap' met de tien geboden; andersom, eigenlijk. Die simpele en duidelijke voorschriften, waardoor de samenleving overzichtelijker en beheersbaarder werd of moest worden.

Bij deugd denk ik aan iets dat bewust wordt nagestreefd. Neem het Engelse 'virtue' en 'virtuositeit. Kwestie van oefenen. Van streven.

Plato schreef over vier kardinale deugden:
1. φρόνησις (phronēsis) Voorzichtigheid - verstandigheid - wijsheid
2. δικαιοσύνη (dikaiosynē) Rechtvaardigheid - rechtschapenheid
3. σωφροσύνη (sōphrosynē) Gematigdheid - matigheid - zelfbeheersing
4. ανδρεία (andreia) Moed - sterkte - vasthoudendheid - standvastigheid
Een practisch en volledig pakket, waar je ook nu nog altijd wat aan hebt.
Maar je zou heden ten dage kunnen zeggen dat het wat academisch is, abstract bijna. De Botton zag dat.

Waar hij (De Botton) het eigenlijk over heeft is dat het bewust streven naar simpelweg een goed mens te zijn weg is. En dan of daarmee verlaat hij zijn leermeesterschap en vormt hij zich eigentijds om tot coach. Voilà, zijn 'poster'.

1. Veerkracht: tegenslag is deel van het menselijk leven
2. Empathie: heb de moed om je te verplaatsen in anderen
3. Geduld: we zijn ongeduldig omdat we perfectie verwachten
4. Opoffering: eigen voordeel behalen zit in onze natuur, maar uit liefde overstijgen we onszelf
5. Beleefdheid: beleefdheid is niet ‘onecht’ zijn, maar een vorm van beschaving en tolerantie
6. Humor: teleurstelling kan leiden tot woede, maar humor is de wijzere uiting
7. Zelfbewustzijn: geef anderen niet de schuld van wat in jezelf ligt
8. Vergeving: samenleven is ook elkaars fouten door de vingers zien
9. Hoop: pessimisme is niet 'dieper' dan optimisme
10. Vertrouwen: zonder vertrouwen wagen we niets in ons korte leven

Ad 1. Zijn eerste deugd is veerkracht. Kan een mens daarnaar streven (als naar een ethisch doel)? Het is meer een advies: "zeur niet". Waar wel wat in zit, althans voor de redelijk welgestelde westerling, die comfortabel kan leven.
Ad 2. Empathie en de moed om je in een ander te verplaatsen. Ik ken eigenlijk niemand die dat niet wil of doet. Misschien bedoelt hij andersdenkenden.
Ad 3. Oefen geduld, zo leerde ik over die deugd. Dat daar een reden voor was, nl. dat we perfectie verwachten, is nieuw voor me.

Ik ga niet in op de rest. Ook daarin is deugd ontdaan van zijn diepste (in zichzelf gekeerde) betekenis. Deugd heeft hier labeltjes gekregen die doen denken aan 'Liefde is', aan Hallmark en Dr. Phil.
Het is een wiegelied, dit lijstje.

Maar ik ben me ervan bewust dat ik mijn eigen (beperkte, semantische) betekenis geef aan deugd als begrip dat streven inhoudt, een doel.
De Botton heeft geschreven over godsdienst en geloof zoals Iris Murdoch --fenomenaal-- deed in haar romans en filosofische geschriften: als atheïst, met een sterk zwak en begrip voor gelovigen.
Dat doet (mij, ongelovige) deugd!

Hanneke Driever

http://www.theschooloflife.com/assets/Uploads/Ten-Virtues-For-The-Modern-Age.pdf

Hanneke Driever op 24-05-2013 om 09:47

Doorzettingsvermogen moet je soms leren, soms komt het uit het kind. Het is m.i. goed om kinderen erin te trainen, dat is een vriendelijke manier dan ze het later op een harde manier moeten ondervinden.
Humor is natuurlijk het smeermiddel voor de training. Ik zelf gebruik soms een andere methode: in het trapvoorbeeld zeg ik dan: je mag niet de trap op! Bij mijn kleindochter heeft dat het effect dat ze juist doet wat ze niet wilde omdat het niet mag. Ook dit gaat met een glimlach omdat ze weet dat het een spel is.

Fons van den Heuvel op 25-04-2013 om 09:47

Doorzettingsvermogen bestaat niet, is een waanidee.
Zij die van zichzelf zeggen en/of menen het te hebben, hebben alleen tijde-
lijk besloten de ene opgave nog even boven de andere te verkiezen.

De doorzetters/wilskrachtigen zijn daarmee precies ook diegenen wie het
opgeven, het 'mama tillen', het meest als reëele, definitieve optie voor
ogen staat -- die de betekenis van die veerkracht, dat doorzettingsvermogen
het meest doorvoelen.

Zoals een foto een afdruk is van een negatief, zo is doorzettingsvermogen
een masker, een sjabloon van het nog-onderdrukte 'genoeg!'. Het is de waan
die van de dagelijkse waanzin geabstraheerd wordt, en zin overhoudt.

Bauke Jan Douma

Bauke Jan Douma op 23-04-2013 om 09:47