Denker des Vaderlands

Waarom hebben we nooit genoeg?



klik om een oordeel te geven!
In 1930, midden in de toenmalige crisis, schreef John Maynard Keynes, die door velen als de grootste econoom van de vorige eeuw wordt beschouwd, een beroemde boodschap voor zijn kleinkinderen. Daarin keek hij vooruit naar een toekomst waarin zij bevrijd zouden zijn uit de economische ratrace. Er zou voor hen een zodanige overvloed zijn gecreëerd dat de gemiddelde arbeidstijd tot vijftien uur zou zijn teruggebracht. De generatie van de kleinkinderen zou dan het goede leven dat in onze traditie geprezen wordt kunnen omhelzen. Ze zouden de lessen uit deze traditie – ‘dat hebzucht een ondeugd is, het nemen van woekerrente een misdaad en de liefde voor geld verachtelijk’ – eindelijk ter harte kunnen nemen.

Helaas waren we daar midden in de crisis volgens Keynes voorlopig nog niet aan toe. We moesten nog een tijdlang onze kiezen op elkaar klemmen en vasthouden aan een leven vol hebzucht en concurrentie. Want alleen deze volgens Keynes slechte, maar noodzakelijke eigenschappen konden ons ‘uit de tunnel van de economische schaarste naar het daglicht leiden’.

De generatie van de kleinkinderen is al lang bereikt, maar we zijn niet in het overvloedparadijs van Keynes beland. We zitten zelfs weer midden in een ongedacht grote crisis. Wat is er misgegaan? Waarom blijven we voortploeteren en hebben we nooit genoeg?

Die laatste vraag hebben Robert Skidelsky, de biograaf van Keynes, en zijn zoon, de filosoof Edward Skidelsky, in een terugblik op de beroemde tekst van Keynes aan de orde gesteld in het interessante boek How Much Is Enough? Ze maken daarin veel behartigenswaardige opmerkingen over onze consumptieverslaving en doen nuttige voorstellen om deze in te perken. Toch missen ze mijns inziens de kern. In Het rijk van de schaarste heb ik de tekst van Keynes ook besproken. Mijn voornaamste punt was dat schaarste en overvloed geen objectief meetbare fenomenen zijn, zoals Keynes en de Skidelsky’s suggereren. Hoe rijker een maatschappij is, hoe groter de behoeften en hoe nijpender voor velen de schaarste. We zitten niet in een donkere tunnel waar we eens uit zullen komen, maar in een soort hamsterrad waarin we vooruit proberen te hollen. Een individu kan hier nog wel deels uit stappen, een hele samenleving nauwelijks.

Het rijk van de schaarste is al vijfentwintig jaar in druk. Kennelijk is de maatschappij op dit punt weinig veranderd. Het boek droeg ik indertijd op aan mijn kinderen. Ik had nooit gedacht dat ze er misschien nog een keer de royalty’s van zouden ontvangen. En daarna de kleinkinderen?

Op de hoogte blijven van filosofie? Neem nu 5 nummers Filosofie Magazine voor maar € 25,- en kies een van de drie boeken als welkomstgeschenk.

Reacties

was het niet schopenhauer die al zei dat de mens in gevangen zit in een cyclus van verlangen-voldoening-verveling-verlangen... en dat de enige manier om echt gelukkig te worden, compleet uit deze cyclus te stappen?

Maarten op 14-05-2013 om 18:56

De hebzucht waarvan sprake hangt samen met het behoeftige lichaam dat we hebben. We kunnen allerlei sociale en economische systemen bedenken, maar de basis blijft ongewijzigd. Als er dus in de lichaamsstructuren van de mens iets kan veranderen, dan zal dat ongetwijfeld zijn weerslag hebben in de wereld. Het is dus interessant wat te proberen, met lilaca bijvoorbeeld zoals Annejet suggereert. Waarom niet?

Johan op 26-03-2013 om 18:56

Misschien is het zaak eerst de oorzaak van dit fenomeen te ontdekken? In de lilaca zijn daartoe methoden ontwikkeld om tot inzicht te komen welke krachten in de mens dit soort gedrag veroorzaken. De lila wetenschap biedt ook de mogelijkheid om dit soort krachten in ontwikkeling te nemen, zodat de vraatzucht in wat voor een vorm dan ook, verdwijnt.

Annejet Ankers op 23-03-2013 om 18:56

Misschien is deze crisis wel wat we nodig hebben. Soms moet een mens lijden om bewuster te worden. het goede schuilt soms juist in het slechte.
Wat heeft een mens werkelijk nodig om te leven? Ik denk niet zoveel. Het is inderdaad hebzucht waardoor we nooit voldoende denken te hebben. Ons werkelijke essentie zijn we al lang vergeten en dat proberen we steeds in te vullen door bezittingen; hoe meer ik heb hoe meer superieur; we willen beter 'overkomen' dan de ander, we concurreren liever tegen elkaar dan werken samen met elkaar. Hierdoor verdelen we 'dingen' niet eerlijk over iedereen hier op aarde. De een baadt in paardenmelk, de ander kan geen slokje water vinden. Naar mijn mening; als ik meer neem dan ik nodig heb, dan MOET er daardoor dus iemand minder krijgen. Zo werkt het balans nou eenmaal. . Mensen handelen meestal uit eigen belang ipv het belang voor het geheel, Kijk maar naar alle grote bedrijven, politici, etc. Hebzucht werkt uiteindelijk toch contraproductief.

Sanae op 05-02-2013 om 18:56

We zijn inderdaad in die molen terecht gekomen de vraag zal dan zijn hoe komen we er weer uit zonder dat halve bevolking crepeert , op dit moment is de maatschappij verzadigd met electronica huizen auto ,s ons econnomie is vertraagd in zijn groei en zal steeds langzamer gaan lopen zoals de aarde steeds langzamer om zijn as draait , het feit is dan dat deze economie veroudert is , maar op welke manier zal dit opnieuw ingevuld moeten worden .??

jan-paul op 05-02-2013 om 18:56

We hebben nooit genoeg omdat er altijd wel meer is. (of omdat je je laat wijsmaken dat er meer is)

Jasper Oosterloo op 31-01-2013 om 18:56

If one worships money and (possession of) things - if they are where one taps meaning in life - then you will never have enough. Never feel you have enough. The greed is good feeling is nurtured constantly by the big corporations and brands. Human consciousness needs to evolve and the human condition needs healing. But to me the big question is, how can this be achieved under the hegemony of the capitalist trinity?

Anastasia van Noorden op 30-01-2013 om 18:56


-How much is enough ? "Wie het minst verlangt, staat het dichtst bij de goden"-Socrates ; en dit geldt evenzo voor zij, die minder in goden geloven .

Valère De Brabandere op 25-01-2013 om 18:56