De eeuwige wederkeer van

Naakt

haneke amour

klik om een oordeel te geven!

Deze week is het 12 jaar geleden dat mijn vader overleed. Ik sta niet elk jaar stil bij zijn dood. Eerlijk gezegd steeds minder. Maar gisteren moest ik aan hem denken omdat ik Amour zag, de nieuwe film van Michael Haneke. De film gaat over Georges en Anne, een ouder echtpaar. Gepensioneerde muziekleraren, maar nog actief. Totdat Anne wordt getroffen door meerdere hersenbloedingen en, nauwelijks nog aanspreekbaar, ligt op bed. Omdat ze eerder stelde niet te willen worden opgenomen, neemt Georges de verzorging op zich. Haneke toont hoe hun liefde door de aftakeling van Anne op de proef wordt gesteld. Wat blijft er over aan genegenheid, als je geliefde een kwijlende schim is, die weigert te eten? Als al het decorum is verdwenen?

Mijn vader was nog relatief jong, maar door zijn levensstijl geestelijk afgetakeld. Hij was opgenomen in verzorginghuis Brunswijck, tegenover Winkelcentrum Woensel, in Eindhoven. Ik kwam er niet graag, maar probeerde toch één keer per week te gaan. Bij ieder bezoek leek het minder met hem. Hij werd mager, had het altijd koud, leed aan depressies en wanen. En toch, in deze ellende, op een afdeling waar oudere vrouwen en een enkele man doelloos door de gangen zwierven, vaak kermend, waren er momenten van vrolijkheid.  Als ik mijn vader in een rolstoel naar beneden bracht voor een ommetje, keek hij in de spiegel van de lift en riep zijn eigen naam. “Lodewijk!”.  En lachte. Eén keer kneep hij daarbij zijn ogen samen. “Kijk eens wat ik kan!”. Het werd een running gag: telkens als hij mij zag, perste hij zijn oogleden tegen elkaar, en zei: “kijk eens wat ik kan!”. We lachten dan wat.

In een ontroerend interview in Filosofie Magazine van deze maand, legt Mirella van Markus aan filosoof Jan Vorstenbosch een herkenbaar dilemma voor. Ze ziet er tegenop  om haar oma te bezoeken, die sterk is afgetakeld. Vorstenbosch spreekt over de meest basale existentiële verhouding die je je maar kunt voorstellen; tegenover iemand zitten die niets meer kan, en nauwelijks nog kan spreken. Je kunt niet terugvallen op automatismen, zoals praten over koetjes of kalfjes. Sterker nog: is de taal zelf, naast een manier om te communiceren, niet ook een middel om anderen op afstand te houden?  Als dat (grotendeels) wegvalt, resteert slechts lichamelijkheid. Aanraken, strelen of verzorgen.  Niet als middel – want waartoe nog? –  maar als doel in zichzelf. Dat is bijzonder moeilijk. We zijn niet gewend aan lichamelijke omgang als doel op zichzelf. Het moet altijd ergens toe dienen. Vergelijk die ene vorm van lichamelijkheid: seks. Ook dan wordt lichamelijkheid als doel op zich vaak weggemoffeld. Het gaat meestal over hoe die lichamen zouden moeten presteren. Zelden over wat het betekent om simpelweg woordloos bij elkaar te zijn.   

Ook in de filosofie is die lichamelijkheid nauwelijks gethematiseerd. Opvallend is dat filosofie in de twintigste eeuw veelal gaat over taal, een enkele filosoof stelde zelfs dat er niets buiten de taal is.  Maar wat als er geen woorden meer mogelijk zijn? Wat als we naakt tegenover elkaar staan, en dit alles is wat er is? Vorstenbosch stelt dat als je dit soort situaties uit de weg gaat, je ten diepste de meest existentiële verhouding tot de ander vermijdt. Je gaat nooit de diepte in. Het duurt zo lang het leuk is, maar het leven is iets anders dan een lange serie leuke dingen meemaken.
Mijn vader  kneep voor de honderdste keer zijn ogen samen.  “Kijk eens wat ik kan!”. Ik vond het leuk. Maar het was dan ook vrijwel het enige dat we samen nog hadden.

Op de hoogte blijven van filosofie? Neem nu 3 nummers Filosofie Magazine voor maar € 15,95 en ontvang gratis de Filosofie Scheurkalender 2013 (toezending stopt automatisch)

Reacties

Heel mooi, 'existentieel' en aangrijpend vind ik de zin/vraag:
"Wat als wij naakt tegenover elkaar staan, en dit alles is wat is?"
Het verbeeldt voor mij een heel basaal, maar daardoor waarachtig gevoel van èn wens tot verbondenheid!
En hoe die vraag te beantwoorden?
Het antwoord zit m.i. in de vraag besloten.

lea op 02-07-2018 om 05:39

"desperately in need for some strangers hand"

Jim Horizzon op 26-06-2015 om 05:39

Na het lezen was er geen moment van woorden. Wel van voelen.
Mooi. Dank.

Yana op 08-12-2012 om 05:39