Denker des Vaderlands

Leermeester

Ivan Illich, leermeester, gezondheidszorg

klik om een oordeel te geven!
Hoewel mijn agenda het totaal niet toelaat, zei ik onmiddellijk ‘ja’ op de vraag om te komen spreken. Ik voel een morele verplichting om aanwezig te zijn, die ik bij geen enkel ander verzoek zo ervaar. Waar gaat het om?

Op 1 december wordt op een congres in Antwerpen herdacht dat de Mexicaanse filosoof Ivan Illich tien jaar geleden overleed. Hoewel ik meer leermeesters in de filosofie erken – Albert Camus, Hannah Arendt – is Illich de enige die ik van dichtbij heb meegemaakt. De af en toe intensieve samenwerking met hem heeft niet alleen mijn wijze van filosoferen, maar ook van leven sterk beïnvloed. Alleen al uit dankbaarheid hiervoor vond ik dat ik in Antwerpen niet mocht ontbreken.

‘Leermeester’, ik weet dat het een allesbehalve modern begrip is. Het hoort eerder bij een traditioneel verleden, waarin je geduldig bij iemand in de leer ging. De moderne mens zoekt het daarentegen zelf wel uit, de moderne filosoof pretendeert van meet af aan zijn eigen weg te kunnen vinden in de veelheid van teksten die hem ter beschikking staan.

Dat ligt anders wanneer je iemand als leermeester erkent. Dan lees je al zijn teksten, dan treed je in zijn voetsporen, ook al weet je niet precies waar die heen leiden. Je hebt een soort basisvertrouwen dat je, wanneer je hem navolgt, belangrijke zaken ontdekt, die je kunnen helpen om uiteindelijk je eigen weg uit te stippelen.

Op deze manier heb ik Illich als mijn leermeester gekozen. Hij leerde mij hoe je als filosoof maatschappelijke instituties als de school en de gezondheidszorg kritisch onder de loep kon nemen. Toen hij daar in de lange jaren zestig van de vorige eeuw mee begon, was dit nieuw en ongehoord. Illich werd er wereldberoemd mee. Hij gebruikte deze bekendheid vooral om geld van de universiteiten, waar hij doceerde, los te peuteren, zodat hij met een groep jonge mensen die hij om zich heen verzamelde vrijelijk kon filosoferen. Ik ben nog steeds dankbaar dat ik daar deel van uit mocht maken.

Natuurlijk moet je altijd afscheid nemen van een leermeester om je eigen weg te kunnen gaan. Aan het eind van zijn leven omhelsde Ivan een pessimistisch getinte cultuurkritiek, die ik niet deelde. Daar twistten we over in zijn huiskamerbijeenkomsten. Ik heb mijn kritiek nooit op directe wijze naar buiten gebracht. Een leermeester val je kennelijk niet zomaar af. Daar is hij te kostbaar voor.

Lees een artikel uit Trouw waarin Hans Achterhuis uitlegt hoe de ideeën van Ivan Illich tot het Persoonsgebonden Budget leidden.  

Op de hoogte blijven van filosofie? Neem nu 3 nummers Filosofie Magazine voor maar € 15,95 en ontvang gratis de Filosofie Scheurkalender 2013 (toezending stopt automatisch)

Reacties