Scepticus


klik om een oordeel te geven!

Als het gaat om een rechtvaardig kiesstelsel, kan de politiek leren van de voetballerij. We zouden onze verkiezingen moeten modelleren naar de opzet van de Eredivisie.

 


Het was een hoopgevende week: Obama versloeg Romney in het laatste verkiezingsdebat en Ajax was te sterk voor Manchester City. Maar voor beide partijen volgt de echte testcase pas op 6 november, wanneer Ajax op bezoek gaat in Manchester en de Amerikaanse verkiezingen hun ontknoping zien.


 

De opzet van verkiezingen en voetbalcompetities kent een belangrijke overeenkomst: beide beogen een winnaar aan te wijzen op grond van een rechtvaardige procedure. Maar hun procedures zijn niet identiek: zelfs als Ajax in Manchester ten onder gaat, maakt de club nog een kans om in Europa te overwinteren. Voor Obama gaat dat niet op: als hij op 6 november verliest, dan zal hij het Witte Huis rond de eerste sneeuwval moeten ruimen.



Die grote afhankelijkheid van een kortdurend verkiezingsmoment is opmerkelijk. De Amerikaanse verkiezingscampagne neemt bijna een vol jaar in beslag, maar wordt in feite gedurende een ogenlik beslecht: tijdens Election Day. Dat leidt tot een discrepantie: het momentum van electoraal succes wordt naar één specifiek moment getild, terwijl de trofee  – het presidentschap – nu juist een zaak is voor de lange termijn.



Ter vergelijking: in de Nederlandse Eredivisie spelen ploegen gedurende het hele seizoen om de landstitel, waarbij de optelsom van behaalde resultaten doorslaggevend is. Stel dat de KNVB een alternatief systeem voorstelt: na 34 speelronden vindt een finalewedstrijd plaats tussen de nummers één en twee van de ranglijst. Een top twee klassering is noodzakelijk om tot die finale door te dringen, maar de finalewedstrijd zelf staat los van het eerder behaalde competitieresultaat: het gaat er louter om te pieken tijdens dit ene moment suprême.   



Die opzet geeft meer ruimte aan willekeur dan het reguliere competitiemodel. Spannend is het wel, en spanning, zo zou de KNVB kunnen verdedigen, is een belangrijke kwaliteit van sport. De politiek, daarentegen, dient ertoe om het samenleven in goede banen te leiden en de burger te vertegenwoordigen, niet om toeschouwers op te ruien voor een zenuwslopende finale. Willekeur zou waar mogelijk bij de verkiezingsprocedure moeten worden uitgebannen.


Merkwaardig is het daarom dat de verkiezingsstrijd – in de Verenigde Staten, maar ook in Nederland – meer weg heeft van een opzichzelfstaande finale, dan een reguliere competitie. In de aanloop van Romney’s campagne stapelden zich fout op fout, maar toch vormt hij thans een serieuze tegenkandidaat voor de zittende president. Een half jaar lang was de SP een gegadigde als grootste partij van Nederland, maar in de beslissende verkiezingsweek werd zij overvleugeld door de PvdA. Pieken alléén is niet toereikend voor electoraal succes: het gaat erom te pieken op het juiste moment.

Electorale Eredivisie

Zou het ook anders kunnen? Stel nu eens dat de burger een maandelijks oordeel mocht vellen over het politieke bestel. Elke eerste dag van de maand ontvangt hij in zijn mailbox een memo van de overheid, waarin hem verzocht wordt om in te loggen via DigiD en daar zijn stem uit te brengen. De electorale voorkeuren die uit deze maandelijkse stemmomenten naar voren komen vertalen zich naar de politieke zetelverdeling.

Dat gebeurt niet onmiddellijk, natuurlijk – dat zou een gevaar vormen voor de bestuurlijke continuïteit – maar na de gangbare periode van vier jaar. Daarmee krijgen verkiezingen het aanzien van een lang voetbalseizoen: er zijn 48 stemronden, een zich ontwikkelende ranglijst, en aan het einde van de rit maakt men de balans op, verdeelt de prijzen en trekt zijn conclusies.



Het aantrekkelijke van deze electorale Eredivisie is dat zij de willekeur van het specifieke verkiezingsmoment tenietdoet. Bovendien geeft zij de burger meer zeggenschap over de politieke besluitvorming, maar lijkt minder vatbaar voor demagogie dan het huidige stelsel. Het is voor politici niet lonend om beloften uit te vaardigen die zij niet kunnen waarmaken: de burger rekent hen immers niet af op abstracte partijprogramma’s, maar juist op concrete beslissingen. Zo ontstaat voor politici een vergrote urgentie om woord en daad met elkaar in overeenstemming te brengen en de burger te overtuigen van de wenselijkheid van hun beleid.



En de teloorgang van het meeslepende Endspiel? Sla de Eredivisie ontknopingen van de laatste jaren erop na en weet wat je te wachten staat.



Jeroen Hopster

Op de hoogte blijven van filosofie? Neem nu 3 nummers Filosofie Magazine voor maar € 15,95 en ontvang gratis de Filosofie Scheurkalender 2013 (toezending stopt automatisch)
 

Reacties