Denker des Vaderlands

De ontdekking van de hel

beste ideeën, plato, hel, straf, geloof

klik om een oordeel te geven!
Laten politici en vele anderen die klagen dat filosofie bedrijven niets nuttigs oplevert, voortaan hun mond houden. De schitterende special De 20 beste ideeën van de filosofie in het zomernummer van Filosofie Magazine legt hun voorgoed het zwijgen op. Voor de zekerheid voeg ik hier nog één uiterst nuttig 21e idee aan toe dat wij aan Plato danken: het geloof in de hel.

Dat geloof zijn wij helaas in ons land grotendeels kwijtgeraakt, maar het belang ervan bleek pas weer uit een groot onderzoek van de Universiteit van Oregon, dat bij ons onder andere de kerkrubriek van Trouw haalde. Daaruit werd duidelijk dat er een verband bestaat tussen het geloof in de hel en de criminaliteitscijfers in een land. Hoe sterker en algemener dat geloof, hoe lager de misdaadcijfers.

Dat was nu precies de bedoeling van Plato toen hij in het Tiende Boek van De Staat, voor de niet filosofisch geschoolden de hel bedacht. De wijsgeren zouden uit zichzelf wel rechtvaardig leven, de gewone man had een afschrikwekkend verhaal nodig om op het rechte pad te blijven. Wanneer al zijn meest verborgen daden zichtbaar zijn voor een goddelijke blik en na zijn dood door een goddelijke rechter die de hel als straf achter de hand heeft, beoordeeld worden, zal iemand er zich wel voor hoeden om de wetten te overtreden.

In de Bijbeltekst is er niet of nauwelijks  - dat is een kwestie van interpretatie – sprake van hellestraf. Maar vooral door de invloed van de Griekse filosofie werd in het christendom het idee van de hel bij de kerkvaders al snel populair. Wij danken er de schitterende beschrijvingen van Dante en de hallucinerende beelden van Jeroen Bosch aan.

Tijdens de Verlichting verdwijnt de idee van een persoonlijke god die zich direct bemoeit met het mensenleven op de achtergrond. Maar Voltaire vond, net als Plato, dat de hel voor de gewone man moest blijven bestaan. Hoe kon hij anders zijn bediende van diefstal afhouden?

Plato en Voltaire hebben het goed  gezien. Volgens het genoemde onderzoek blijkt het geloof in de hel de hoogte van de misdaadcijfers in een land goed te voorspellen. De grote vraag voor de hedendaagse filosofie is natuurlijk of die erin slaagt de hel nieuw wijsgerig leven in te blazen. Waar is de opvolger van Plato en Voltaire, die ons helpt bezuinigen op politie en gevangenissen?

De ideale staat
Plato
Uitgeverij Athenaeum-Polak & van Gennep 
424 pagina's / € 12,50

Reacties

-Het is zo, dat een zware fout of 'zonde' altijd als verkeerd- zijn beoordeeld wordt .
-Maar een eeuwige straf, zoals de gelovigen zich de 'hel' voorstellen, zou van hun god een meedogenloze tiran maken .

V.D.B. Valère De Brabandere op 08-10-2012 om 09:23

het geloof in de Hel nee daar zal geen enkel crimineel warm of koud van worden eerder nog zal men vrolijk om lachen dan serieus nemen

jan-paul op 07-10-2012 om 09:23

Ik betwijfel of het geloof in de hel de misdaadcijfers doet dalen. Ik meen dat het geloof in de hel bestrijden op aarde voor vele mensen die onterecht lijden en leed moeten ondergaan veel meer effect heeft. Dat is trouwens ook de vaststelling die Steven Pinker doet. Naarmate de beschaving vordert, wordt de mensheid minder agressief. Het geloof in een hel of hemel na de dood, bestendigt nog eerder de creatie van vrijbrieven voor mogelijke uitwegen na de dood, zoals destijds 'aflaten kopen', of als martelaar sterven met een bom op je lichaam. Mensen sterven en doden nog liever voor ideeën dan voor de werkelijkheid. Ideeën zoals hemel en hel, dan brengt onheil. Oorlogsveteranen weten bijvoorbeeld beter wat de hel concreet betekent. De hel dat is eerder zoiets als een moeder moeten meemaken dat je eigen zoon als kindsoldaat haar verkracht en haar hand afkapt, dan een beeld dat Dante tevoorschijn tovert. De hemel en vergeving is eerder zoiets als dorpelingen en slachtoffers van kindsoldaten na zware twijfel toch besluiten zo'n ontspoort kind weer in de gemeenschap op te nemen. De 'duivel' bevindt zich tussen onze oren en niet in de hel.

Stefan Noppen op 28-09-2012 om 09:23